Słownik terminologii IT.
Ponad 1201 pojęć z informatyki — od algorytmów i sieci po AI/ML i chmurę. Każde hasło ma prostą definicję, kategorię i źródło. Bez żargonu, po ludzku.
1201 haseł · 8 kategorii · 11 poddziedzin · 71 grup · 4 poziomy
| Hasło | Definicja | |
|---|---|---|
| A | ||
| ABACAttribute-Based Access Control | Model decydujący o dostępie na podstawie atrybutów podmiotu, zasobu, akcji i środowiska, ocenianych przez reguły polityki. | |
| abstrakcja | Wyodrębnienie istotnych cech bytu z pominięciem szczegółów nieistotnych z danego punktu widzenia, dające uproszczony model. | |
| abstrakcyjny typ danychADT → abstrakcyjny typ danych | Model danych zdefiniowany przez zbiór wartości i operacje na nich, niezależny od konkretnej implementacji. | |
| ACIDod Atomicity, Consistency, Isolation, Durability | Zestaw gwarancji transakcji: atomowość, spójność, izolacja, trwałość, zapewniający niezawodne przetwarzanie wobec awarii i współbieżności. | |
| ACLAccess Control List | Przypisany do obiektu wykaz podmiotów i dozwolonych im na nim operacji; odpowiada kolumnie macierzy dostępu. | |
| Adamadaptive moment estimation | Algorytm optymalizacji adaptujący tempo uczenia dla każdego parametru na podstawie estymat pierwszego i drugiego momentu gradientu. | |
| adapter | Wzorzec strukturalny przekształcający interfejs klasy na inny interfejs oczekiwany przez klienta, umożliwiając współpracę niezgodnych klas. | |
| adres IPIP = Internet Protocol | Logiczny identyfikator interfejsu sieciowego w warstwie sieci, używany do adresowania i routingu pakietów między hostami. | |
| adres MACMAC, adres fizyczny | Sprzętowy identyfikator interfejsu sieciowego (Media Access Control), zwykle 48-bitowy, używany do adresowania ramek w obrębie segmentu warstwy łącza. | |
| adresowanie otwarteopen addressing | Metoda rozwiązywania kolizji, w której wszystkie elementy są przechowywane w samej tablicy, a przy zajętości pozycji szuka się kolejnych wg sekwencji prób. | |
| agregacja trassumaryzacja tras | Łączenie wielu szczegółowych prefiksów w jeden szerszy wpis routingu, redukujące rozmiar tablic routingu w sieciach rozległych. | |
| agregataggregate | Zbiór powiązanych danych traktowany jako jedna jednostka dostępu i spójności, stanowiący granicę operacji atomowych w bazach nierelacyjnych. | |
| akceleracja sprzętowa | Wykonywanie obliczeń modelu na wyspecjalizowanych układach (GPU, TPU, NPU) zamiast CPU, dla większej wydajności. | |
| aktor-krytyk | Architektura łącząca parametryczną politykę (aktora) uczoną gradientowo z estymatorem wartości (krytykiem) redukującym wariancję aktualizacji. | |
| aktywne oczekiwaniebusy waiting → aktywne oczekiwanie | Sposób synchronizacji, w którym zadanie nieprzerwanie sprawdza warunek w pętli, zajmując procesor zamiast się zawiesić. | |
| alertowanie | Automatyczne wykrywanie warunków przekroczenia progów w telemetrii i powiadamianie odpowiedzialnych osób o potencjalnej awarii usługi. | |
| algebra relacyjna | Formalny język proceduralny operujący na relacjach za pomocą zbioru operatorów, których wynikiem zawsze jest relacja; podstawa optymalizacji zapytań. | |
| algorytm aproksymacyjny | Algorytm dla problemu optymalizacyjnego zwracający rozwiązanie z gwarantowanym ograniczeniem odchylenia od optimum. | |
| algorytm Dijkstry | Zachłanny algorytm wyznaczający najkrótsze ścieżki z jednego źródła w grafie o nieujemnych wagach krawędzi. | |
| algorytm EMEM → expectation-maximization | Iteracyjna metoda estymacji parametrów modeli z ukrytymi zmiennymi przez naprzemienne kroki oczekiwania i maksymalizacji. | |
| algorytm inkrementalny | Algorytm budujący rozwiązanie przez dodawanie elementów wejścia po jednym i aktualizację bieżącego rozwiązania. | |
| algorytm Las Vegas | Algorytm zrandomizowany zawsze zwracający poprawny wynik, którego czas działania jest zmienną losową. | |
| algorytm mark-and-sweep | Metoda odśmiecania w dwóch fazach: oznaczania obiektów osiągalnych od korzeni, a następnie zwalniania pozostałych nieoznaczonych. | |
| algorytm Monte Carlo | Algorytm zrandomizowany o gwarantowanym czasie działania, którego wynik może być błędny z ograniczonym prawdopodobieństwem. | |
| algorytm online | Algorytm przetwarzający dane wejściowe w strumieniu i podejmujący nieodwołalne decyzje bez znajomości przyszłych danych. | |
| algorytm wymianypolityka eksmisji | Reguła wyboru bloku usuwanego z pamięci podręcznej przy potrzebie zwolnienia miejsca dla nowego bloku, np. LRU, FIFO, losowy. | |
| algorytm zachłanny | Strategia budowy rozwiązania przez wybór w każdym kroku opcji lokalnie najlepszej, bez rewizji wcześniejszych decyzji. | |
| algorytm zamiataniaang. sweep line | Technika geometryczna przetwarzająca obiekty w kolejności przecięcia ich z ruchomą linią lub płaszczyzną zamiatającą. | |
| algorytm zastępowania stron | Reguła wyboru strony usuwanej z pamięci fizycznej przy braku wolnej ramki, np. LRU, FIFO czy zegarowy, minimalizująca liczbę błędów strony. | |
| algorytm zrandomizowany | Algorytm wykorzystujący w trakcie działania losowe wybory, którego wynik lub czas działania zależy od źródła losowości. | |
| alokacja dynamiczna | Przydzielanie pamięci w trakcie wykonania programu, na żądanie, o rozmiarze i czasie życia nieznanych w czasie kompilacji. | |
| alokacja rejestrów | Przydzielanie zmiennych programu do skończonej liczby rejestrów procesora, często modelowane jako kolorowanie grafu kolizji. | |
| analiza asymptotyczna | Badanie zachowania kosztu algorytmu dla rozmiaru wejścia dążącego do nieskończoności, z pominięciem stałych i czynników niższego rzędu. | |
| analiza głównych składowychPCA → analiza głównych składowych | Liniowa transformacja danych na ortogonalne kierunki o malejącej wariancji, używana do redukcji wymiarowości. | |
| analiza leksykalnaskaner | Pierwsza faza kompilatora dzieląca strumień znaków kodu źródłowego na ciąg tokenów (leksemów) o ustalonych kategoriach. | |
| analiza najgorszego przypadku | Wyznaczanie maksymalnego kosztu algorytmu po wszystkich wejściach danego rozmiaru. | |
| analiza powłamaniowapostmortem | Ustrukturyzowany przegląd incydentu po jego zażegnaniu w celu ustalenia przyczyn i działań naprawczych, prowadzony bez przypisywania winy. | |
| analiza przepływu danych | Statyczne wyznaczanie faktów o wartościach i zmiennych w punktach programu przez propagację informacji po grafie przepływu sterowania. | |
| analiza przypadku średniego | Wyznaczanie oczekiwanego kosztu algorytmu względem rozkładu prawdopodobieństwa danych wejściowych. | |
| analiza semantyczna | Faza sprawdzająca znaczeniową poprawność programu (zgodność typów, zasięg, deklaracje) na podstawie drzewa składni i tablicy symboli. | |
| analiza składniowaparsing | Faza budująca z ciągu tokenów drzewo wyprowadzenia zgodne z gramatyką języka, sprawdzając poprawność strukturalną programu. | |
| analiza wydźwiękusentiment analysis | Określanie nacechowania emocjonalnego lub postawy (pozytywnej, negatywnej, neutralnej) wyrażonej w tekście. | |
| analiza zamortyzowana | Metoda wyznaczania średniego kosztu operacji w ciągu działań na strukturze, gdzie kosztowne operacje są równoważone wieloma tanimi. | |
| anomalia aktualizacji | Niepożądana sytuacja przy wstawianiu, usuwaniu lub modyfikacji danych w nieznormalizowanej relacji, prowadząca do niespójności wskutek redundancji. | |
| antywzorzec | Powtarzalne rozwiązanie problemu, które wydaje się skuteczne, lecz w praktyce przynosi więcej szkód niż korzyści. | |
| APIApplication Programming Interface | Zdefiniowany zbiór reguł, wywołań i struktur danych, przez który jeden program udostępnia swoje funkcje innym programom bez ujawniania implementacji. | |
| architektura bezserwerowaserverless | Styl wdrażania logiki jako funkcji wykonywanych na żądanie w infrastrukturze zarządzanej przez dostawcę, bez ręcznego zarządzania serwerami. | |
| architektura cebulowaonion architecture | Styl warstw koncentrycznych z modelem domenowym w centrum, gdzie zależności kierują się wyłącznie do wewnątrz, ku rdzeniowi. | |
| architektura czystaclean architecture | Styl porządkujący zależności w koncentryczne warstwy tak, by kierowały się do wewnątrz ku regułom biznesowym, niezależnym od frameworków i interfejsu. | |
| architektura heksagonalnaports and adapters | Styl izolujący rdzeń aplikacji od świata zewnętrznego przez porty i adaptery, dzięki czemu logika domenowa nie zależy od technologii wejścia-wyjścia. | |
| architektura klient-serwer | Styl rozproszony dzielący role na klientów żądających usług i serwery je świadczące, komunikujące się przez sieć według modelu żądanie-odpowiedź. | |
| architektura koder-dekoderencoder-decoder | Schemat sieci, w którym koder mapuje wejście na reprezentację pośrednią, a dekoder generuje z niej wyjście, typowy dla zadań sekwencja-do-sekwencji. | |
| architektura peer-to-peerP2P | Styl rozproszony, w którym węzły są równorzędne i pełnią jednocześnie rolę klienta i serwera, dzieląc zasoby bez centralnego koordynatora. | |
| architektura RESTREST | Styl architektoniczny usług sieciowych oparty na bezstanowych operacjach na zasobach identyfikowanych URI i ujednoliconym interfejsie metod. | |
| architektura sterowana zdarzeniamiEDA | Styl, w którym komponenty komunikują się asynchronicznie przez produkcję i konsumpcję zdarzeń, bez bezpośredniej wiedzy o odbiorcach. | |
| architektura tablicowablackboard | Styl, w którym niezależne źródła wiedzy współpracują, odczytując i aktualizując wspólny obszar danych (tablicę), koordynowane przez moduł sterujący. | |
| architektura warstwowa | Styl, w którym system dzieli się na poziome warstwy o ustalonej odpowiedzialności (np. prezentacja, logika, dane), gdzie warstwa wyższa korzysta tylko z bezpośrednio niższej. | |
| architektura wielowarstwowan-tier | Styl klient-serwer rozkładający funkcje na fizycznie odrębne poziomy wdrożeniowe (np. prezentacja, aplikacja, dane), zwykle trójwarstwowy. | |
| argument | Konkretna wartość lub wyrażenie przekazane do podprogramu w momencie wywołania, wiązane z odpowiednim parametrem. | |
| artefakt budowy | Niezmienny wynik etapu budowania (np. pakiet, obraz), promowany przez kolejne etapy potoku zamiast wielokrotnego odtwarzania ze źródeł. | |
| ASTdrzewo składni abstrakcyjnej | Drzewiasta reprezentacja struktury składniowej programu pomijająca szczegóły konkretnej składni, z węzłami odpowiadającymi konstrukcjom języka. | |
| atak DoSDenial of Service; wariant rozproszony DDoS | Atak odmowy usługi — celowe wyczerpanie zasobów lub przepustowości systemu sieciowego, uniemożliwiające obsługę legalnych żądań (Denial of Service). | |
| atak kanałem bocznymside-channel | Wydobywanie tajnych informacji z fizycznych ujawnień implementacji, takich jak czas wykonania, zużycie energii czy emisja elektromagnetyczna. | |
| atak kolizyjnycollision attack | Atak na funkcję skrótu polegający na znalezieniu dwóch różnych wejść dających identyczną wartość skrótu. | |
| atak man-in-the-middleMITM | Przechwycenie i ewentualna modyfikacja komunikacji między dwiema stronami przez napastnika wstawionego w kanał, podszywającego się pod obie strony. | |
| atak powtórzeniowy | Atak, w którym napastnik przechwytuje poprawne komunikaty i wysyła je ponownie, by oszukać odbiorcę bez znajomości ich treści ani kluczy. | |
| atak przedłużania długościlength extension attack | Atak na funkcje typu Merkle-Damgård pozwalający obliczyć skrót rozszerzonej wiadomości bez znajomości sekretu poprzedzającego dane. | |
| atak siłowybrute force | Systematyczne sprawdzanie wszystkich możliwych kluczy lub haseł w celu złamania zabezpieczenia. | |
| atak słownikowy | Próba odgadnięcia hasła przez sprawdzanie wpisów z listy prawdopodobnych słów zamiast pełnej przestrzeni kluczy. | |
| atak typu człowiek pośrodkuMITM | Przechwycenie i ewentualna modyfikacja komunikacji między dwiema stronami, które sądzą, że łączą się bezpośrednio ze sobą. | |
| atak urodzinowybirthday attack | Atak wykorzystujący paradoks dnia urodzin do znalezienia kolizji funkcji skrótu w czasie rzędu pierwiastka z rozmiaru przeciwdziedziny. | |
| atomowość | Własność, w której wszystkie operacje transakcji są wykonane w całości albo żadna — brak stanów częściowych po awarii. | |
| atrybut | Nazwana kolumna relacji powiązana z dziedziną określającą dopuszczalny zbiór wartości, jakie może przyjąć w krotkach. | |
| AUCArea Under the Curve | Pole pod krzywą ROC; prawdopodobieństwo, że losowy pozytyw otrzyma wyższą ocenę niż losowy negatyw, miara separowalności klas. | |
| augmentacja danych | Powiększanie zbioru uczącego przez generowanie zmodyfikowanych wersji istniejących przykładów w celu poprawy uogólniania. | |
| autoenkoder | Sieć neuronowa uczona odtwarzać własne wejście przez ściśniętą reprezentację ukrytą, służąca do uczenia cech i redukcji wymiaru. | |
| autoenkoder wariacyjny (VAE)VAE; variational autoencoder | Generatywny autoenkoder modelujący ukrytą przestrzeń jako rozkład probabilistyczny, uczony przez maksymalizację dolnej granicy wiarygodności. | |
| autoregresja | Generowanie sekwencji token po tokenie, gdzie każdy kolejny element jest przewidywany na podstawie wszystkich wcześniej wygenerowanych. | |
| autoryzacja delegowana | Model, w którym właściciel zasobu upoważnia aplikację trzecią do dostępu do swoich danych bez ujawniania jej własnych poświadczeń logowania. | |
| autoskalowanieautoscaling | Automatyczne dostosowywanie liczby aktywnych instancji obliczeniowych do bieżącego obciążenia na podstawie zdefiniowanych metryk i progów. | |
| awariafailure | Odchylenie zachowania komponentu lub systemu od specyfikacji, czyniące go niezdolnym do realizacji zamierzonej funkcji. | |
| awaria bizantyjska | Najsłabsze założenie o awariach: komponent może zachowywać się dowolnie, w tym wysyłać sprzeczne informacje różnym odbiorcom. | |
| awaria typu fail-stopfail-stop | Model awarii, w którym komponent po uszkodzeniu zatrzymuje się i nie wykonuje błędnych akcji, a fakt zatrzymania jest wykrywalny. | |
| B | ||
| B-drzewoB+-drzewo (B+-tree) — wariant z danymi tylko w liściach | Zrównoważone drzewo wyszukiwań o wysokim współczynniku rozgałęzienia, w którym wszystkie liście są na tej samej głębokości; bazowa struktura indeksów dyskowych. | |
| bariera | Punkt synchronizacji, w którym wątki czekają, aż wszystkie uczestniczące osiągną barierę, po czym wszystkie kontynuują wykonanie. | |
| bariera pamięcimemory barrier → bariera pamięci | Instrukcja wymuszająca uporządkowanie operacji odczytu i zapisu pamięci względem siebie, mimo zmian kolejności przez procesor. | |
| bariera synchronizacji | Punkt koordynacji, w którym zadania zatrzymują się, aż wszystkie do niego dotrą, po czym wznawiają działanie razem. | |
| BASEBasically Available, Soft state, Eventual consistency | Zestaw własności systemów nierelacyjnych: dostępność podstawowa, stan miękki, spójność ostateczna — przeciwstawny rygorom ACID. | |
| baza dokumentowa | Model danych przechowujący samoopisujące się dokumenty o strukturze zagnieżdżonej (JSON/BSON/XML), z których każdy jest niezależną jednostką dostępu. | |
| baza grafowa | Model danych reprezentujący byty jako węzły i relacje jako krawędzie z właściwościami, wspierający wydajne przechodzenie połączeń. | |
| baza klucz-wartośćkey-value store | Model danych przechowujący wartości adresowane wyłącznie unikalnym kluczem, bez interpretowania wewnętrznej struktury wartości przez system. | |
| baza kolumnowa szerokawide-column store | Model przechowujący dane w wierszach o zmiennej liczbie kolumn pogrupowanych w rodziny kolumn, zoptymalizowany pod rozproszony zapis i odczyt zakresowy. | |
| bezpieczeństwo pamięci | Własność programu gwarantująca brak dostępów poza przydzielony obszar, użycia po zwolnieniu i wiszących wskaźników. | |
| bezpieczeństwo typów | Własność, w której poprawnie otypowany program nie może wywołać błędów polegających na zastosowaniu operacji do wartości niewłaściwego typu. | |
| bezpiecznikcircuit breaker | Wzorzec stabilności przerywający wywołania do niedostępnej usługi po przekroczeniu progu błędów, by zapobiec propagacji awarii. | |
| bezstanowość | Właściwość interakcji, w której każde żądanie zawiera komplet informacji potrzebnych do obsługi, a serwer nie przechowuje kontekstu między żądaniami. | |
| BFTByzantine fault tolerance | Bizantyjska tolerancja błędów — zdolność systemu do poprawnego działania mimo dowolnego, w tym złośliwego, zachowania części węzłów. | |
| BLEUBilingual Evaluation Understudy | Automatyczna miara jakości tłumaczenia oparta na zgodności n-gramów wyjścia z tekstami referencyjnymi, z karą za zbyt krótkie wyjście. | |
| blok | Grupa instrukcji i deklaracji traktowana jako jednostka składniowa, zwykle wyznaczająca zakres widoczności nazw w niej zadeklarowanych. | |
| blok kontrolny procesuPCB — Process Control Block | Struktura danych jądra przechowująca stan procesu: identyfikator, licznik rozkazów, rejestry, informacje o pamięci, plikach i szeregowaniu. | |
| blok podstawowy | Maksymalny ciąg kolejnych instrukcji, do którego sterowanie wchodzi tylko na początku i opuszcza tylko na końcu, bez rozgałęzień wewnątrz. | |
| blokadalock | Znacznik dostępu zakładany przez transakcję na zasobie danych, regulujący prawo odczytu lub zapisu i blokujący kolidujące operacje innych transakcji. | |
| blokowanie dwufazowe2PL, two-phase locking | Protokół sterowania współbieżnością, w którym transakcja najpierw tylko zakłada blokady, a po pierwszym zwolnieniu już żadnej nie zakłada, gwarantując szeregowalność. | |
| błąd (stan)error | Część stanu systemu odbiegająca od poprawnego, mogąca prowadzić do awarii; jest aktywacją usterki. | |
| błąd generalizacjibłąd testowy | Oczekiwana wartość funkcji straty modelu na nowych danych z rozkładu generującego; oczekiwany błąd poza zbiorem treningowym. | |
| błąd różnicy czasowej | Różnica między przewidywaną a wzmocnioną wartością stanu, używana jako sygnał uczący w metodach TD i aktor-krytyk. | |
| błąd stronypage fault | Wyjątek zgłaszany, gdy proces odwołuje się do strony nieobecnej w pamięci fizycznej, powodujący sprowadzenie jej z pamięci pomocniczej. | |
| błąd średniokwadratowyMSE (mean squared error) | Średnia z kwadratów różnic między wartościami przewidzianymi a obserwowanymi; standardowa miara błędu w regresji. | |
| boosting gradientowy | Technika zespołowa budująca model jako sekwencję słabych uczniów, gdzie każdy kolejny koryguje błędy poprzednich przez dopasowanie do gradientu funkcji straty. | |
| botnet | Sieć skompromitowanych hostów zdalnie sterowanych przez atakującego, wykorzystywana do skoordynowanych działań, np. ataków DDoS lub spamu. | |
| BPPbounded-error probabilistic polynomial | Klasa problemów rozstrzygalnych przez probabilistyczną maszynę Turinga w czasie wielomianowym z dwustronnym błędem ograniczonym poniżej 1/3. | |
| brama domyślna | Router, do którego host kieruje pakiety adresowane poza jego lokalną podsieć, gdy brak bardziej szczegółowej trasy. | |
| bramka jakościang. quality gate | Zdefiniowany próg kryteriów (np. pokrycie testów, brak podatności), który musi zostać spełniony, by zmiana mogła przejść do kolejnego etapu potoku. | |
| broker komunikatówmessage broker | Pośrednik rozdzielający nadawców od odbiorców, przyjmujący, buforujący i kierujący komunikaty według reguł, umożliwiając komunikację asynchroniczną i luźne powiązanie. | |
| budowniczyBuilder | Wzorzec oddzielający konstrukcję złożonego obiektu od jego reprezentacji, tak by ten sam proces budowy dawał różne wyniki. | |
| budżet błęduerror budget | Dopuszczalna ilość niezawodności utraconej w okresie, wyznaczona jako dopełnienie celu SLO; wyczerpanie wstrzymuje wdrażanie zmian. | |
| bufor cyklicznybufor pierścieniowy → bufor cykliczny | Bufor o stałym rozmiarze traktowany jako pierścień, w którym po osiągnięciu końca zapis wraca na początek; realizuje kolejkę FIFO na tablicy. | |
| bufor podręczny stronypage cache → bufor podręczny strony | Pamięć podręczna w RAM przechowująca strony plików odczytanych lub zapisanych na nośniku, ograniczająca liczbę operacji wejścia-wyjścia. | |
| bufor stronicmenedżer buforów (buffer pool) | Obszar pamięci operacyjnej buforujący strony danych z dysku, zarządzany polityką wymiany w celu minimalizacji operacji wejścia-wyjścia. | |
| C | ||
| CCSCalculus of Communicating Systems | Algebra procesów opisująca współbieżność przez operatory kompozycji równoległej i synchronizacji akcji między komunikującymi się procesami. | |
| cecha | Pojedyncza mierzalna własność obserwacji wykorzystywana jako zmienna wejściowa modelu uczącego. | |
| centroid | Punkt reprezentujący środek grupy, zwykle średnia wektorów należących do tej grupy. | |
| certyfikat cyfrowycertyfikat X.509 | Podpisany przez urząd certyfikacji dokument wiążący klucz publiczny z tożsamością podmiotu, umożliwiający weryfikację autentyczności w sieci. | |
| certyfikat głównyroot certificate | Samopodpisany certyfikat urzędu certyfikacji najwyższego poziomu, stanowiący kotwicę zaufania w łańcuchu certyfikatów. | |
| certyfikat klucza publicznego | Podpisany cyfrowo dokument wiążący klucz publiczny z tożsamością podmiotu, poświadczony przez zaufany urząd certyfikacji. | |
| chmura hybrydowa | Model wdrożenia łączący dwie lub więcej odrębnych infrastruktur chmurowych powiązanych technologią umożliwiającą przenoszenie danych i aplikacji. | |
| chmura prywatna | Model wdrożenia, w którym infrastruktura jest przeznaczona do wyłącznego użytku jednej organizacji, niezależnie od miejsca jej fizycznego umieszczenia. | |
| chmura publiczna | Model wdrożenia, w którym infrastruktura jest udostępniana otwarcie ogółowi odbiorców i należy do organizacji świadczącej usługi chmurowe. | |
| chmura społecznościowachmura wspólnotowa (community cloud) | Model wdrożenia, w którym infrastrukturę współdzieli grupa organizacji o wspólnych wymaganiach, np. dotyczących bezpieczeństwa czy zgodności. | |
| chybienie cachemiss | Sytuacja, w której żądanych danych nie ma w pamięci podręcznej, co wymusza pobranie ich z niższego, wolniejszego poziomu hierarchii. | |
| ciągła integracjaCI; ang. continuous integration | Praktyka częstego scalania zmian kodu do wspólnej gałęzi, gdzie każde scalenie automatycznie uruchamia budowanie i testy w celu wczesnego wykrycia konfliktów i błędów. | |
| ciągłe dostarczanieCD; ang. continuous delivery | Praktyka utrzymywania oprogramowania w stanie gotowym do wdrożenia w dowolnej chwili poprzez automatyzację budowania, testowania i przygotowania wydania. | |
| ciągłe wdrażanieang. continuous deployment | Rozszerzenie dostarczania, w którym każda pomyślnie zweryfikowana zmiana jest automatycznie i bez ingerencji człowieka wdrażana na środowisko produkcyjne. | |
| CIDRCIDR = Classless Inter-Domain Routing | Bezklasowa metoda agregacji i przydziału adresów oparta na prefiksach o dowolnej długości, zastępująca podział na klasy adresowe. | |
| CISCComplex Instruction Set Computer | Architektura o złożonej liście rozkazów: instrukcje wieloetapowe o zmiennej długości, często realizujące dostęp do pamięci i obliczenia łącznie. | |
| coNP | Klasa problemów, których dopełnienia należą do NP; obejmuje problemy z wielomianowo weryfikowalnym świadectwem odpowiedzi negatywnej. | |
| cookie | Niewielki blok danych odsyłany przez klienta przy kolejnych żądaniach, służący do utrzymania stanu i identyfikacji sesji w protokole bezstanowym. | |
| CRCCyclic Redundancy Check, kontrola cykliczna | Metoda wykrywania błędów transmisji oparta na dzieleniu wielomianowym danych; reszta dołączana do ramki pozwala odbiorcy wykryć przekłamania bitów. | |
| CRDTconflict-free replicated data type | Replikowany typ danych zaprojektowany tak, by współbieżne aktualizacje łączyły się bez konfliktów, gwarantując zbieżność replik. | |
| CSMA/CACarrier Sense Multiple Access with Collision Avoidance | Metoda dostępu do medium z nasłuchem nośnej i unikaniem kolizji przez losowe odczekiwanie i potwierdzenia; stosowana tam, gdzie kolizji nie da się wykryć, np. w sieciach radiowych. | |
| CSMA/CDCarrier Sense Multiple Access with Collision Detection | Metoda dostępu do współdzielonego medium z nasłuchem nośnej i wykrywaniem kolizji; nadawca przerywa transmisję po wykryciu jednoczesnego nadawania innej stacji. | |
| CSPCommunicating Sequential Processes | Formalny model współbieżności oparty na synchronicznej komunikacji procesów przez kanały, z operatorami wyboru, kompozycji równoległej i sekwencji. | |
| CSRFcross-site request forgery | Cross-site request forgery; zmuszenie uwierzytelnionej przeglądarki ofiary do wysłania niezamierzonego żądania do aplikacji, w której ofiara jest zalogowana. | |
| cykl | Zamknięta marszruta o co najmniej trzech wierzchołkach, w której wierzchołek początkowy pokrywa się z końcowym, a pozostałe się nie powtarzają. | |
| cykl Eulera | Zamknięta marszruta przechodząca przez każdą krawędź grafu dokładnie raz; istnieje wtedy, gdy graf jest spójny i wszystkie stopnie są parzyste. | |
| czas naprawyMTTR | Średni czas od wykrycia awarii do przywrócenia poprawnego działania usługi (Mean Time To Recovery/Repair). | |
| czas wirtualny | Globalny system odniesienia czasowego oparty na przyczynowości zamiast czasu fizycznego, służący do rozumowania o stanach globalnych i porządkowaniu zdarzeń. | |
| czas wykryciaMTTD | Średni czas od wystąpienia awarii do jej wykrycia przez system monitorowania lub operatorów (Mean Time To Detect). | |
| czas życialifetime | Zakres wykonania programu, w którym referencja lub zasób pozostaje ważny; w systemach typów weryfikowany statycznie dla bezpieczeństwa pamięci. | |
| czas życia pakietuTTL = Time To Live | Pole nagłówka ograniczające liczbę przeskoków pakietu; po wyzerowaniu pakiet jest odrzucany, co zapobiega pętlom. | |
| czułośćrecall / sensitivity | Udział poprawnie wykrytych przypadków pozytywnych wśród wszystkich rzeczywistych pozytywów; mierzy zdolność wykrywania klasy docelowej. | |
| czwarta postać normalna4NF | Postać normalna eliminująca nietrywialne zależności wielowartościowe, których lewa strona nie jest nadkluczem relacji. | |
| czynnik blokowania | Liczba rekordów mieszczących się w pojedynczym bloku przechowywania, determinująca koszt dostępu wyrażony liczbą operacji wejścia-wyjścia. | |
| czynnik uwierzytelniania | Kategoria dowodu tożsamości: coś, co użytkownik wie, coś, co posiada, lub czym jest (cecha biometryczna). | |
| czytaj-swoje-zapisyread-your-writes | Gwarancja sesyjna: proces po wykonaniu zapisu zawsze widzi w kolejnych odczytach efekt tego zapisu lub nowszy. | |
| D | ||
| DACDiscretionary Access Control; zob. MAC | Model, w którym właściciel zasobu wedle własnego uznania decyduje o nadawaniu i odbieraniu innym podmiotom praw do tego zasobu. | |
| DAGdirected acyclic graph | Skierowany graf acykliczny (directed acyclic graph) — digraf bez cykli skierowanych; dopuszcza sortowanie topologiczne wierzchołków. | |
| data mart | Wydzielony podzbiór hurtowni danych ukierunkowany na jeden obszar tematyczny lub dział, ułatwiający dostęp i analizę. | |
| datagram | Samodzielna jednostka danych przesyłana bez wcześniejszego ustanowienia połączenia i bez gwarancji dostarczenia ani kolejności. | |
| DDoSdistributed DoS | Rozproszona odmowa usługi; skoordynowany atak z wielu zainfekowanych hostów (botnetu) zalewający cel ruchem w celu wyczerpania jego zasobów. | |
| degradacja kontrolowanagraceful degradation | Celowe ograniczanie funkcjonalności lub jakości usługi pod obciążeniem albo przy częściowej awarii, by zachować dostępność funkcji krytycznych. | |
| deklaracja | Konstrukcja wprowadzająca nazwę i jej atrybuty, np. typ, bez konieczności podawania jej pełnej definicji czy wartości. | |
| dekodowanie spekulatywnespeculative decoding | Przyspieszanie generacji przez model pomocniczy proponujący kilka tokenów naraz, które główny model weryfikuje jednym przebiegiem. | |
| dekompozycja bezstratna | Własność rozkładu schematu relacji na rzuty, dla którego naturalne złączenie tych rzutów odtwarza dokładnie relację wyjściową, bez fałszywych krotek. | |
| dekompozycja według wartości osobliwychSVD → dekompozycja według wartości osobliwych | Rozkład macierzy na iloczyn macierzy ortogonalnych i diagonalnej macierzy wartości osobliwych; podstawa wielu metod redukcji. | |
| dekorator | Wzorzec dynamicznie dołączający obiektowi nowe odpowiedzialności przez opakowanie go obiektem o tym samym interfejsie. | |
| demondaemon | Proces działający w tle bez interaktywnego sterowania użytkownika, zwykle uruchamiany przy starcie systemu do obsługi usług. | |
| demultipleksowanie | Kierowanie odebranych segmentów do właściwego gniazda procesu odbiorczego na podstawie pól nagłówka, m.in. numeru portu. | |
| dendrogram | Drzewiasta reprezentacja wyniku grupowania hierarchicznego pokazująca kolejność i poziom łączenia grup. | |
| denormalizacja | Celowe wprowadzenie redundancji danych przez zagnieżdżanie lub duplikowanie, by ograniczyć kosztowne złączenia i przyspieszyć odczyt. | |
| deskryptor plikufd → deskryptor pliku | Nieujemna liczba całkowita zwracana przez system operacyjny, identyfikująca otwarty plik lub strumień w obrębie procesu. | |
| destylacja wiedzy | Trening mniejszego modelu (ucznia), by naśladował wyjścia większego modelu (nauczyciela), przenosząc jego wiedzę przy mniejszym koszcie. | |
| detekcja anomalii | Metoda wykrywania zagrożeń przez identyfikację odchyleń od ustalonego profilu normalnego zachowania systemu lub sieci. | |
| detekcja sygnaturowa | Wykrywanie zagrożeń przez dopasowanie obserwowanej aktywności do wzorców znanych ataków zapisanych jako sygnatury. | |
| detektor awariifailure detector | Komponent dostarczający procesom podejrzeń o awarii innych procesów, charakteryzowany własnościami kompletności i dokładności. | |
| dług techniczny | Skumulowany koszt przyszłych poprawek wynikający z wyboru łatwiejszego, gorszego rozwiązania zamiast lepszego, lecz pracochłonniejszego. | |
| DMZstrefa zdemilitaryzowana | Wydzielona strefa sieci o ograniczonym zaufaniu, umieszczona między siecią wewnętrzną a publiczną, hostująca usługi dostępne z zewnątrz. | |
| dolna granica sortowania porównawczego | Dowodzony przez drzewo decyzyjne minimalny pesymistyczny koszt Ω(n log n) dla algorytmów sortujących wyłącznie przez porównania kluczy. | |
| dolne ograniczenie | Minimalny koszt, jakiego wymaga każdy algorytm rozwiązujący dany problem, niezależny od konkretnej implementacji. | |
| domena kolizyjna | Fragment sieci, w którym ramki nadane jednocześnie przez różne stacje mogą się nałożyć i zniszczyć; ograniczana przez przełączniki i mosty. | |
| domena ochronyang. protection domain | Zbiór par obiekt–prawa określający środowisko wykonawcze, w którym proces może operować; jednostka izolacji uprawnień. | |
| domena rozgłoszeniowa | Zbiór urządzeń, do których dociera ramka rozgłoszeniowa wysłana przez dowolne z nich; rozdzielana przez routery i sieci VLAN. | |
| domknięcie | Funkcja wraz z zachowanym środowiskiem powiązań wolnych zmiennych z miejsca jej definicji, dzięki czemu zachowuje dostęp do nich poza nim. | |
| dopasowanie wzorca | Mechanizm sprawdzania struktury wartości względem wzorców i wiązania jej składowych z nazwami, typowy dla języków funkcyjnych. | |
| dopełnieniepadding | Uzupełnianie wiadomości dodatkowymi bitami do pełnej wielokrotności długości bloku przed zaszyfrowaniem szyfrem blokowym. | |
| DoSDenial of Service | Atak odmowy usługi (Denial of Service) polegający na wyczerpaniu zasobów systemu, by uniemożliwić obsługę uprawnionych użytkowników. | |
| dostępnośćavailability | Odsetek czasu, w którym system jest sprawny i gotowy do poprawnej obsługi żądań, zwykle wyrażany w procentach (np. liczbą dziewiątek). | |
| dostrajaniefine-tuning | Dalsze trenowanie wstępnie wytrenowanego modelu na węższych danych w celu adaptacji do konkretnego zadania lub domeny. | |
| dowiązanie symbolicznesymlink → dowiązanie symboliczne | Specjalny plik zawierający ścieżkę do innego pliku, rozwiązywaną przy dostępie; może wskazywać obiekty na innych systemach plików i nieistniejące. | |
| dowiązanie twarde | Wpis katalogowy odwzorowujący nazwę na ten sam i-węzeł co inny wpis, tak że plik istnieje dopóki liczba dowiązań jest większa od zera. | |
| dowód formalny | Skończony ciąg formuł, w którym każda jest aksjomatem lub wynika z wcześniejszych przez reguły wnioskowania, kończący się tezą. | |
| dowód z wiedzą zerowąZKP | Protokół, w którym dowodzący przekonuje weryfikatora o prawdziwości twierdzenia, nie ujawniając żadnej informacji poza samym faktem jego prawdziwości. | |
| dropout | Metoda regularyzacji sieci neuronowych polegająca na losowym wyłączaniu części neuronów podczas treningu, co zapobiega ich współzależności. | |
| druga postać normalna2NF | Postać normalna spełniona, gdy relacja jest w 1NF i każdy atrybut niekluczowy jest w pełni funkcyjnie zależny od całego klucza głównego. | |
| DRYDon't Repeat Yourself | Każdy element wiedzy w systemie powinien mieć jedną, jednoznaczną i autorytatywną reprezentację, bez powielania logiki. | |
| dryf modelumodel drift | Degradacja jakości predykcji wdrożonego modelu w czasie wskutek zmiany rozkładu danych wejściowych względem treningowych. | |
| dryf zegaraclock drift | Stopniowe odchylanie się wskazań zegara fizycznego od czasu odniesienia wskutek różnicy częstotliwości jego oscylatora od wartości nominalnej. | |
| dryft konfiguracjiconfiguration drift | Stopniowe rozejście się rzeczywistego stanu infrastruktury z zapisanym w konfiguracji, najczęściej wskutek zmian ręcznych poza narzędziem IaC. | |
| drzewo | Spójny graf nieskierowany bez cykli; między każdą parą wierzchołków istnieje dokładnie jedna ścieżka. | |
| drzewo AVL | Samobalansujące się drzewo wyszukiwań, w którym wysokości poddrzew każdego węzła różnią się o co najwyżej 1. | |
| drzewo B | Zrównoważone drzewo wyszukiwań o wielu kluczach w węźle, zaprojektowane do efektywnego dostępu blokowego na pamięci zewnętrznej. | |
| drzewo binarne | Drzewo, w którym każdy węzeł ma co najwyżej dwoje dzieci, oznaczane jako lewe i prawe. | |
| drzewo BSTBST = binary search tree | Drzewo binarne z porządkiem: klucze w lewym poddrzewie ≤ klucz węzła ≤ klucze w prawym poddrzewie, co umożliwia wyszukiwanie. | |
| drzewo czerwono-czarne | Samobalansujące się drzewo wyszukiwań z kolorowaniem węzłów, w którym niezmienniki kolorów gwarantują logarytmiczną wysokość. | |
| drzewo decyzyjne | Model predykcyjny o strukturze drzewa, gdzie każdy węzeł wewnętrzny testuje cechę, a liście przypisują wartość lub klasę docelową. | |
| drzewo LSMLSM (Log-Structured Merge-Tree) | Struktura przechowywania zorientowana na zapis, buforująca zmiany w pamięci i okresowo scalająca je w niezmienne, posortowane pliki na dysku. | |
| drzewo pełnedrzewo doskonałe | Drzewo binarne, w którym każdy węzeł ma zero lub dwoje dzieci, a wszystkie liście są na tym samym poziomie. | |
| drzewo skrótówdrzewo Merkle / Merkle tree | Struktura drzewiasta, w której każdy węzeł zawiera skrót złączonych skrótów potomnych, umożliwiająca efektywną weryfikację integralności dużych zbiorów danych. | |
| drzewo trietrie | Drzewo prefiksowe, w którym ścieżka od korzenia koduje kolejne symbole klucza, a wspólne prefiksy współdzielą gałęzie. | |
| drzewo zrównoważone | Drzewo wyszukiwań utrzymujące wysokość rzędu logarytmu liczby węzłów, co gwarantuje logarytmiczny koszt operacji. | |
| drzewo zupełne | Drzewo binarne, którego wszystkie poziomy poza ostatnim są pełne, a liście ostatniego poziomu wypełniają je od lewej. | |
| dyfuzja | Własność szyfru, w której zmiana jednego bitu jawnego wpływa na wiele bitów szyfrogramu, rozpraszając strukturę statystyczną. | |
| dylemat eksploracja-eksploatacja | Fundamentalny kompromis między wybieraniem akcji o znanej wysokiej wartości a próbowaniem nowych akcji w celu zdobycia informacji. | |
| dynamiczne grupowanie wsadowedynamic batching | Tworzenie wsadów w locie z napływających zapytań w oknie czasowym, równoważące latencję i przepustowość przy zmiennym ruchu. | |
| dywergencja Kullbacka-Leibleradywergencja KL; entropia względna | Niesymetryczna miara różnicy między dwoma rozkładami prawdopodobieństwa, wyrażająca nadmiar bitów potrzebny przy kodowaniu wg rozkładu przybliżonego zamiast prawdziwego. | |
| dziedzinadomena | Zbiór atomowych wartości dopuszczalnych dla danego atrybutu wraz z określonym typem danych i ograniczeniami formatu. | |
| dziel i zwyciężaj | Paradygmat rozwiązywania problemu przez podział na mniejsze podproblemy tego samego typu, ich niezależne rozwiązanie i scalenie wyników. | |
| dzielenie relacyjne | Operacja zwracająca krotki jednej relacji powiązane ze wszystkimi krotkami drugiej; wyraża kwantyfikator ogólny w zapytaniach. | |
| dziennik replikowanyreplicated log | Uporządkowana, trwała sekwencja wpisów utrzymywana spójnie na wielu węzłach, stanowiąca podstawę uzgodnionego porządku operacji. | |
| dziennik transakcjilog, journal | Sekwencyjny zapis zmian wykonanych przez transakcje, używany do odtwarzania spójnego stanu bazy po awarii oraz wycofywania zmian. | |
| dzierżawalease | Czasowe przyznanie procesowi wyłącznego prawa do zasobu lub roli, wygasające automatycznie, co tolerancyjnie radzi sobie z awariami posiadacza. | |
| E | ||
| efekt lawinowyavalanche effect | Własność, w której niewielka zmiana wejścia powoduje silną, nieprzewidywalną zmianę dużej części bitów wyniku. | |
| efekt uboczny | Obserwowalna zmiana stanu poza wartością zwracaną przez wyrażenie, np. modyfikacja zmiennej globalnej lub operacja wejścia-wyjścia. | |
| eksplodujący gradientexploding gradient | Problem, w którym gradienty rosną wykładniczo podczas propagacji wstecznej, powodując niestabilność i rozbieżność treningu. | |
| ekstentextent → ekstent | Ciągły obszar bloków na nośniku przydzielony plikowi, opisany jako para początek-długość zamiast listy pojedynczych bloków. | |
| ekstrakcja informacji | Automatyczne wydobywanie ustrukturyzowanych danych (encji, relacji, zdarzeń) z tekstu nieustrukturyzowanego. | |
| ekwiwalencja obserwacyjnarównoważność kontekstowa | Relacja uznająca dwa wyrażenia za równoważne, gdy są nieodróżnialne w każdym kontekście programu pod względem obserwowalnego zachowania. | |
| elastycznośćelasticity | Zdolność systemu do dynamicznego zwiększania i zmniejszania przydzielonych zasobów w odpowiedzi na zmienne zapotrzebowanie, blisko proporcjonalnie do obciążenia. | |
| element osiowypivot | Wyróżniony element, względem którego algorytm partycjonuje ciąg na część mniejszą i większą, np. w sortowaniu szybkim. | |
| ELTExtract, Load, Transform | Wariant integracji, w którym dane są najpierw ładowane do magazynu docelowego, a transformacja następuje w jego silniku obliczeniowym (Extract, Load, Transform). | |
| enkapsulacja | Opakowywanie danych warstwy wyższej w jednostkę danych warstwy niższej przez dołączenie nagłówka (i ewentualnie stopki) tej warstwy. | |
| entropia krzyżowacross-entropy | Funkcja straty mierząca rozbieżność między przewidywanym a docelowym rozkładem prawdopodobieństwa, standardowa w klasyfikacji. | |
| entropia różniczkowa | Odpowiednik entropii dla ciągłych zmiennych losowych, definiowany przez całkę z gęstości pomnożonej przez logarytm gęstości. | |
| entropia Shannona | Miara średniej ilości informacji (nieokreśloności) źródła dyskretnego, równa oczekiwanej wartości minus logarytmu prawdopodobieństw symboli, wyrażana w bitach. | |
| entropia warunkowa | Średnia nieokreśloność jednej zmiennej losowej przy znanej wartości drugiej zmiennej, uśredniona po rozkładzie tej drugiej. | |
| epokaepoch | Jeden pełny przebieg algorytmu uczenia przez cały zbiór treningowy. | |
| eskalacja uprawnieńprivilege escalation | Uzyskanie przez atakującego wyższego poziomu uprawnień niż pierwotnie przyznany, np. przejście do roli administratora. | |
| estymacja gęstości | Wyznaczanie funkcji gęstości prawdopodobieństwa rozkładu, z którego pochodzą obserwowane dane. | |
| ETLExtract, Transform, Load | Proces ekstrakcji danych ze źródeł, ich transformacji do wspólnego modelu i ładowania do hurtowni (Extract, Transform, Load). | |
| etykieta | Docelowa wartość przypisana przykładowi uczącemu, którą model ma przewidywać w uczeniu nadzorowanym. | |
| etykieta bezpieczeństwaang. security label | Znacznik przypisany podmiotowi lub obiektowi, wskazujący jego poziom wrażliwości i kategorie, używany do decyzji o dostępie w MAC. | |
| ewaluacja gorliwa | Strategia obliczania, w której wyrażenie (np. argument) jest ewaluowane natychmiast, zanim zostanie użyte. | |
| ewaluacja leniwa | Strategia obliczania, w której wyrażenie jest ewaluowane dopiero, gdy jego wartość jest faktycznie potrzebna. | |
| exploit | Kod lub technika wykorzystująca konkretną podatność systemu do wywołania niezamierzonego, korzystnego dla atakującego zachowania. | |
| EXPTIME | Klasa problemów rozstrzygalnych przez deterministyczną maszynę Turinga w czasie wykładniczym, ograniczonym przez 2 do potęgi wielomianu od rozmiaru wejścia. | |
| F | ||
| FaaSFunction as a Service | Model wykonywania pojedynczych funkcji kodu uruchamianych zdarzeniowo, w którym dostawca w pełni zarządza alokacją zasobów. | |
| fabryka abstrakcyjna | Wzorzec udostępniający interfejs do tworzenia rodzin powiązanych obiektów bez wskazywania ich konkretnych klas. | |
| faktoryzacja niskorzędowa | Aproksymacja macierzy wag iloczynem macierzy o niższym rzędzie, redukująca liczbę parametrów i operacji. | |
| fasada | Wzorzec udostępniający uproszczony, jednolity interfejs do zbioru interfejsów podsystemu, ukrywając jego wewnętrzną złożoność. | |
| filtr Blooma | Probabilistyczna struktura bitowa testująca przynależność elementu do zbioru; daje fałszywie pozytywne, lecz nigdy fałszywie negatywne odpowiedzi. | |
| filtr kukułczycuckoo filter | Probabilistyczna struktura testująca przynależność, oparta na tablicy odcisków i przemieszczaniu kukułczym; wspiera usuwanie elementów, czego brak filtrowi Blooma. | |
| filtrowanie pakietów | Kontrola ruchu sieciowego przez decyzje dopuszczenia lub odrzucenia pakietów na podstawie pól nagłówka, np. adresów i portów. | |
| formuła logiczna | Poprawnie zbudowany napis języka formalnego zbudowany ze zmiennych, predykatów i spójników zgodnie z regułami składni. | |
| forwardingprzekazywanie pakietów | Przekazywanie pojedynczego pakietu z interfejsu wejściowego na właściwy interfejs wyjściowy routera zgodnie z tablicą przekazywania. | |
| fragmentacja | Podział pakietu na mniejsze części, gdy jego rozmiar przekracza jednostkę MTU łącza, z ponownym składaniem u odbiorcy. | |
| fragmentacja wewnętrzna | Strata pamięci powstająca, gdy przydzielony blok jest większy niż żądanie, a nadwyżka wewnątrz bloku pozostaje niewykorzystana. | |
| fragmentacja zewnętrzna | Strata pamięci powstająca, gdy wolne obszary są rozproszone w małych blokach niewystarczających do spełnienia żądania mimo łącznie dostatecznej ilości pamięci. | |
| funkcja | Nazwany, parametryzowany podprogram zwracający wartość, stanowiący wyodrębnioną jednostkę obliczenia wywoływaną z różnych miejsc. | |
| funkcja akcja-wartośćfunkcja Q | Funkcja oceniająca oczekiwany zwrot z wykonania danej akcji w danym stanie, a następnie podążania za polityką; podstawa metod opartych na wartości. | |
| funkcja aktywacji | Nieliniowa funkcja stosowana do wyjścia neuronu, umożliwiająca sieci modelowanie nieliniowych zależności. | |
| funkcja anonimowalambda | Funkcja zdefiniowana bez przypisanej nazwy, zwykle jako wyrażenie lambda przekazywane bezpośrednio jako wartość. | |
| funkcja celuobjective function | Funkcja optymalizowana podczas uczenia, łącząca składnik dopasowania do danych z ewentualnymi karami, której ekstremum wyznacza parametry modelu. | |
| funkcja częściowo rekurencyjnafunkcja częściowa obliczalna | Funkcja obliczalna mogąca być niezdefiniowana dla niektórych argumentów, gdy obliczenie nie kończy się. | |
| funkcja czysta | Funkcja, której wynik zależy wyłącznie od argumentów i która nie wywołuje obserwowalnych efektów ubocznych. | |
| funkcja haszowania hasełpassword hashing | Celowo kosztowna funkcja skrótu stosowana do haseł, utrudniająca ataki słownikowe i siłowe przez wysoki nakład obliczeń lub pamięci. | |
| funkcja jądrakernel function | Funkcja obliczająca iloczyn skalarny obrazów dwóch punktów w przestrzeni cech wyższego wymiaru bez jawnego ich odwzorowania. | |
| funkcja jednokierunkowa z zapadkątrapdoor | Funkcja łatwa do obliczenia, lecz trudna do odwrócenia bez znajomości dodatkowej tajnej informacji, która czyni odwrócenie wykonalnym. | |
| funkcja kompresjicompression function | Komponent o stałej długości wejścia i krótszym wyjściu, iterowany w konstrukcjach funkcji skrótu do przetwarzania kolejnych bloków danych. | |
| funkcja nagrody | Odwzorowanie przejść środowiska na skalarny sygnał wzmocnienia, definiujące cel zadania uczenia ze wzmocnieniem. | |
| funkcja pierwszej klasy | Funkcja traktowana jak zwykła wartość: można ją przekazywać, zwracać i przypisywać do zmiennych. | |
| funkcja rekurencji pierwotnejfunkcja pierwotnie rekurencyjna | Funkcja budowana z funkcji bazowych przez złożenie i rekursję pierwotną, zawsze całkowita, lecz węższa od wszystkich funkcji obliczalnych. | |
| funkcja rekurencyjnafunkcja μ-rekurencyjna | Funkcja obliczalna zdefiniowana przez rekursję pierwotną, minimalizację i funkcje bazowe; klasa równoważna funkcjom obliczalnym Turinga. | |
| funkcja skrótu | Deterministyczna funkcja odwzorowująca dane wejściowe dowolnego rozmiaru na wartość o stałym rozmiarze, używana do indeksowania i wyszukiwania. | |
| funkcja skrótu kryptograficzna | Funkcja przekształcająca dane dowolnej długości w ciąg o stałej długości, zaprojektowana tak, by była jednokierunkowa i odporna na kolizje. | |
| funkcja softmax | Funkcja normalizująca wektor liczb do rozkładu prawdopodobieństwa, używana w warstwie wyjściowej klasyfikacji wieloklasowej. | |
| funkcja straty | Funkcja mierząca rozbieżność między przewidywaniem modelu a wartością docelową; jej minimalizacja steruje uczeniem parametrów. | |
| funkcja wartości | Funkcja przypisująca stanowi (lub parze stan-akcja) oczekiwany skumulowany zwrot przy danej polityce, mierząca długoterminową korzyść. | |
| funkcja wyprowadzania kluczaKDF | Funkcja przekształcająca materiał wejściowy (hasło lub sekret) w jeden lub więcej kluczy kryptograficznych o pożądanych własnościach. | |
| funkcja wyższego rzędu | Funkcja przyjmująca inne funkcje jako argumenty lub zwracająca funkcję jako wynik. | |
| funkcja zniekształcenie-szybkośćfunkcja rate-distortion | Najmniejsza szybkość bitowa potrzebna do zakodowania źródła przy zadanym dopuszczalnym poziomie zniekształcenia odtworzenia. | |
| fuzja operatorówoperator fusion | Łączenie kilku kolejnych operacji grafu w jedno jądro obliczeniowe, redukujące transfery pamięci i narzut wywołań. | |
| G | ||
| generacja kodu | Końcowa faza kompilatora tłumacząca reprezentację pośrednią na kod docelowy maszyny, wybierając instrukcje i przydzielając zasoby. | |
| generalizacja | Zdolność wyuczonego modelu do poprawnego działania na danych niewidzianych podczas uczenia. | |
| generatywna sieć przeciwstawna (GAN)GAN; generative adversarial network | Para sieci — generator i dyskryminator — uczonych przeciwstawnie, gdzie generator tworzy próbki, a dyskryminator odróżnia je od prawdziwych. | |
| generowanie wspomagane wyszukiwaniemRAG | Wzbogacanie generacji modelu o fragmenty pobrane z zewnętrznej bazy wiedzy, dołączane do kontekstu w czasie wnioskowania. | |
| GitOps | Praktyka, w której repozytorium Git jest jedynym źródłem prawdy o stanie docelowym, a agent automatycznie uzgadnia z nim rzeczywistą infrastrukturę. | |
| głębokie uczenie ze wzmocnieniemDRL | Połączenie uczenia ze wzmocnieniem z głębokimi sieciami neuronowymi jako aproksymatorami funkcji wartości lub polityki w przestrzeniach wysokowymiarowych. | |
| głębokość węzła | Liczba krawędzi na ścieżce od korzenia do danego węzła; korzeń ma głębokość zero. | |
| gniazdosocket | Abstrakcyjny punkt końcowy komunikacji sieciowej identyfikowany adresem i portem, przez który proces wysyła i odbiera dane przez stos protokołów. | |
| gradient polityki | Metoda optymalizująca parametryczną politykę przez wznoszenie gradientowe względem oczekiwanego zwrotu, bez pośredniej funkcji wartości. | |
| graf | Struktura złożona ze zbioru wierzchołków oraz zbioru krawędzi łączących pary wierzchołków, modelująca relacje między obiektami. | |
| graf acykliczny skierowanyDAG | Graf skierowany niezawierający cyklu skierowanego; umożliwia sortowanie topologiczne wierzchołków. | |
| graf dwudzielny | Graf, którego wierzchołki dzielą się na dwa rozłączne zbiory tak, że każda krawędź łączy wierzchołek z jednego zbioru z wierzchołkiem z drugiego. | |
| graf obliczeniowy | Skierowany graf reprezentujący operacje i przepływ danych w modelu, podstawa do wykonania i optymalizacji obliczeń. | |
| graf planarny | Graf, który można narysować na płaszczyźnie tak, że jego krawędzie przecinają się wyłącznie we wspólnych wierzchołkach. | |
| graf przepływu sterowaniaCFG (control-flow graph) | Graf skierowany, którego węzły to bloki podstawowe, a krawędzie reprezentują możliwe przejścia sterowania między nimi podczas wykonania. | |
| graf skierowanydigraf | Graf, w którym krawędzie (łuki) mają ustaloną orientację — są uporządkowanymi parami wierzchołków wskazującymi kierunek relacji. | |
| graf ważony | Graf, w którym każdej krawędzi przypisano liczbową wagę, np. koszt lub odległość. | |
| graficzna sieć neuronowa (GNN)GNN; graph neural network | Architektura operująca na danych grafowych, agregująca informacje od sąsiadów węzła przez przekazywanie komunikatów. | |
| gramatyka bezkontekstowaCFG | Formalna gramatyka, w której każda produkcja zastępuje pojedynczy symbol nieterminalny ciągiem symboli, używana do opisu składni języków. | |
| granica decyzyjnadecision boundary | Powierzchnia w przestrzeni cech rozdzielająca obszary przypisywane przez klasyfikator do różnych klas. | |
| GRUgated recurrent unit | Uproszczona bramkowana komórka rekurencyjna z bramką resetu i aktualizacji, łącząca stan i pamięć w jednym wektorze. | |
| grupa kontrolnacgroup | Mechanizm jądra Linux limitujący i rozliczający zużycie zasobów (CPU, pamięć, I/O) przez grupy procesów, używany do ograniczania kontenerów. | |
| grupowanieklasteryzacja → grupowanie | Podział zbioru obiektów na grupy o wysokim podobieństwie wewnętrznym i niskim między grupami, bez etykiet referencyjnych. | |
| grupowanie gęstościowe | Wyodrębnianie grup jako obszarów o wysokim zagęszczeniu punktów oddzielonych obszarami rzadkimi, odpornego na szum. | |
| grupowanie hierarchiczne | Tworzenie zagnieżdżonej struktury grup przez kolejne łączenie lub dzielenie zbiorów, przedstawianej jako dendrogram. | |
| grupowanie metodą k-średnichk-means → grupowanie metodą k-średnich | Algorytm dzielący dane na k grup przez iteracyjne minimalizowanie sumy kwadratów odległości punktów od centroidów. | |
| grupowanie wsadowebatching | Łączenie wielu zapytań w jeden wsad przetwarzany razem, by lepiej wykorzystać równoległość sprzętu i zwiększyć przepustowość. | |
| H | ||
| halucynacjahallucination | Generowanie przez model tresci wiarygodnie brzmiacej, lecz falszywej lub niemajacej pokrycia w danych zrodlowych. | |
| harmonogram kluczykey schedule | Algorytm rozwijający materiał wejściowy w zestaw podkluczy rundowych używanych w kolejnych rundach szyfru blokowego. | |
| harmonogram uczenialearning rate schedule | Strategia zmieniająca tempo uczenia w trakcie treningu, zwykle malejąco, by poprawić zbieżność i jakość rozwiązania. | |
| hasło jednorazoweOTP | Hasło ważne tylko dla pojedynczego logowania lub krótkiego okna czasowego, generowane na podstawie współdzielonego sekretu i czasu lub licznika. | |
| haszowaniehashing | Odwzorowanie kluczy w indeksy tablicy przez funkcję skrótu, umożliwiające wyszukiwanie i wstawianie w średnim czasie stałym. | |
| haszowanie doskonałeperfect hashing | Schemat haszowania dla statycznego zbioru kluczy gwarantujący brak kolizji i wyszukiwanie w stałym czasie pesymistycznym. | |
| haszowanie dwukrotnedouble hashing | Technika adresowania otwartego, w której krok przeszukiwania sekwencji prób wyznacza druga funkcja skrótu, redukując grupowanie. | |
| haszowanie kukułczecuckoo hashing | Schemat haszowania z dwiema funkcjami skrótu, w którym wstawiany element wypiera dotychczasowy zajmujący pozycję, gwarantując stały czas wyszukiwania pesymistyczny. | |
| haszowanie rozszerzalneextendible hashing | Dynamiczna technika haszowania powiększająca katalog kubełków przez podwajanie wraz ze wzrostem danych, bez przebudowy całej struktury. | |
| haszowanie spójneconsistent hashing | Metoda przypisywania kluczy do węzłów, w której dodanie lub usunięcie węzła wymaga relokacji jedynie niewielkiej części kluczy. | |
| haszowanie uniwersalneuniversal hashing | Schemat losowego wyboru funkcji skrótu z rodziny tak, by prawdopodobieństwo kolizji dwóch kluczy było małe niezależnie od danych wejściowych. | |
| hazard potokowyhazard | Sytuacja w potoku, gdy następna instrukcja nie może wykonać się w przypisanym takcie z powodu zależności danych, strukturalnych lub sterowania. | |
| hermetyzacjaencapsulation | Ukrycie wewnętrznego stanu i implementacji składnika za zdefiniowanym interfejsem, ograniczające bezpośredni dostęp z zewnątrz. | |
| heurystyka | Reguła lub metoda dająca akceptowalne rozwiązanie szybciej niż metoda dokładna, bez gwarancji optymalności. | |
| hierarchia arytmetyczna | Klasyfikacja zbiorów nieobliczalnych według liczby naprzemiennych kwantyfikatorów w ich definicji logicznej. | |
| hierarchia pamięci | Wielopoziomowa organizacja pamięci uporządkowana wg malejącej szybkości i rosnącej pojemności (rejestry, cache, RAM, dysk), wykorzystująca lokalność odwołań. | |
| hierarchia wielomianowaPH (polynomial hierarchy) | Hierarchia klas złożoności uogólniających NP i coNP przez naprzemienne kwantyfikatory egzystencjalne i uniwersalne nad maszyną wyroczniową. | |
| hiperparametr | Parametr sterujący procesem uczenia, ustalany przed uczeniem i niewyznaczany przez optymalizację na danych. | |
| hipoteza rozmaitościmanifold hypothesis → hipoteza rozmaitości | Założenie, że dane wysokowymiarowe leżą w pobliżu rozmaitości o znacznie niższym wymiarze wewnętrznym. | |
| histogram | Struktura statystyczna przybliżająca rozkład wartości w kolumnie przez podział na przedziały, wspierająca szacowanie selektywności. | |
| HMACHash-based MAC | Kod uwierzytelniania wiadomości oparty na funkcji skrótu i tajnym kluczu wykorzystywanym w zagnieżdżonych wywołaniach skrótu. | |
| honeypot | Celowo udostępniony, pozorny zasób mający przyciągać atakujących, by wykrywać i analizować ich techniki bez ryzyka dla rzeczywistych systemów. | |
| hurtownia danych | Zintegrowany, tematyczny, nieulotny i opatrzony wymiarem czasu zbiór danych wspierający podejmowanie decyzji w organizacji. | |
| HyperLogLogHLL | Probabilistyczna struktura szacująca liczbę unikalnych elementów (kardynalność) strumienia danych przy stałym, bardzo małym zużyciu pamięci. | |
| I | ||
| i-węzełinode → i-węzeł | Struktura danych przechowująca metadane pliku (rozmiar, prawa, znaczniki czasu, wskaźniki bloków) niezależnie od nazwy, identyfikowana numerem w systemie plików. | |
| IaaSInfrastructure as a Service | Model usługowy udostępniający odbiorcy moc obliczeniową, pamięć masową i sieć, na których wdraża on dowolne oprogramowanie wraz z systemem operacyjnym. | |
| IaCInfrastructure as Code | Zarządzanie infrastrukturą (serwery, sieci) za pomocą wersjonowanych plików deklaratywnych odczytywanych maszynowo, zamiast ręcznej konfiguracji, co umożliwia automatyczne i powtarzalne odtwarzanie środowisk. | |
| idempotencja | Własność operacji, dla której wielokrotne wykonanie daje ten sam stan końcowy co jednokrotne; ponowne uruchomienie nie wprowadza dodatkowych zmian. | |
| idempotentność | Własność operacji, której wielokrotne wykonanie daje ten sam efekt co jednokrotne, umożliwiająca bezpieczne ponawianie po awarii. | |
| IDSIntrusion Detection System | System wykrywania włamań (Intrusion Detection System) monitorujący ruch lub hosty w celu identyfikacji aktywności naruszającej politykę bezpieczeństwa. | |
| iloczyn kartezjańskiprodukt krzyżowy | Operacja binarna tworząca relację z wszystkich możliwych kombinacji krotek dwóch relacji; jej stopień jest sumą stopni argumentów. | |
| ILPInstruction-Level Parallelism | Równoległość na poziomie instrukcji — miara liczby instrukcji programu, które potencjalnie mogą być wykonywane jednocześnie bez zmiany wyniku. | |
| indeks | Pomocnicza struktura danych przyspieszająca wyszukiwanie wierszy po wartościach wybranych kolumn, kosztem dodatkowej przestrzeni i narzutu przy modyfikacjach. | |
| indeks bitmapowy | Indeks reprezentujący występowanie każdej wartości kolumny jako wektor bitów po wierszach; wydajny dla kolumn o małej liczbie różnych wartości i zapytań logicznych. | |
| indeks gęsty | Indeks zawierający wpis dla każdej wartości klucza wyszukiwania występującej w pliku danych. | |
| indeks haszujący | Indeks odwzorowujący klucz przez funkcję mieszającą na kubełek, dający wyszukiwanie po równości w czasie blisko stałym, lecz bez wsparcia zapytań zakresowych. | |
| indeks klastrującyindeks zgrupowany (clustered index) | Indeks, którego porządek logiczny odpowiada fizycznemu rozmieszczeniu wierszy na nośniku, dzięki czemu rekordy o bliskich kluczach leżą obok siebie. | |
| indeks niezgrupowanyindeks nieklastrujący (unclustered index) | Indeks, którego kolejność wpisów jest niezależna od fizycznego rozmieszczenia rekordów danych; wpisy wskazują na rozproszone lokalizacje wierszy. | |
| indeks pokrywającyindeks z dołączonymi kolumnami (covering index) | Indeks zawierający wszystkie kolumny potrzebne do odpowiedzi na zapytanie, dzięki czemu można je obsłużyć bez sięgania do tabeli bazowej. | |
| indeks rzadki | Indeks zawierający wpisy tylko dla niektórych wartości klucza (np. po jednym na blok), wymagający przeszukania sekwencyjnego między wpisami. | |
| indeks złożonyindeks wielokolumnowy | Indeks zbudowany na uporządkowanej liście wielu kolumn, w którym efektywność zapytań zależy od kolejności kolumn w kluczu. | |
| inferencja | Faza użycia wytrenowanego modelu do obliczenia predykcji na nowych danych wejściowych, bez aktualizacji wag. | |
| inferencja brzegowaedge inference | Wykonywanie modelu lokalnie na urządzeniu końcowym blisko źródła danych, bez wysyłania ich do chmury. | |
| informacja wzajemna | Miara redukcji nieokreśloności jednej zmiennej losowej dzięki znajomości drugiej; ilość informacji, którą zmienne niosą o sobie nawzajem. | |
| infrastruktura klucza publicznegoPKI | Zespół ról, polityk i procedur do tworzenia, dystrybucji, przechowywania i unieważniania certyfikatów klucza publicznego oraz zarządzania kluczami. | |
| infrastruktura niezmiennaang. immutable infrastructure | Podejście, w którym komponenty środowiska nie są modyfikowane po wdrożeniu, lecz zastępowane nowymi z aktualizowanego obrazu wzorcowego. | |
| inspekcja oprogramowania | Sformalizowany przegląd artefaktów z określonymi rolami i listami kontrolnymi, dążący do wykrycia defektów we wczesnych fazach wytwarzania. | |
| inspekcja stanowastateful inspection | Filtrowanie ruchu z uwzględnieniem stanu połączeń, śledzące kontekst sesji w celu dopuszczania pakietów należących do ustanowionych połączeń. | |
| instrukcja | Najmniejsza samodzielna jednostka wykonawcza programu wyrażająca akcję do wykonania, np. przypisanie lub sterowanie przepływem. | |
| instrukcja warunkowa | Konstrukcja sterująca wybierająca gałąź wykonania w zależności od wartości logicznej warunku. | |
| integralność encji | Reguła wymagająca, by żaden atrybut wchodzący w skład klucza podstawowego nie przyjmował wartości NULL. | |
| integralność referencyjna | Reguła wymagająca, by każda niepusta wartość klucza obcego odpowiadała istniejącej wartości klucza podstawowego w relacji odwołanej. | |
| interfejs warstwy | Zdefiniowany zestaw operacji i prymitywów, przez który warstwa udostępnia swoje usługi warstwie bezpośrednio wyższej. | |
| interpretacja | Bezpośrednie wykonywanie instrukcji programu źródłowego na podawanych danych bez wcześniejszej translacji do kodu maszynowego. | |
| inwersja priorytetów | Sytuacja, gdy zadanie o wysokim priorytecie czeka na zasób trzymany przez zadanie niskopriorytetowe blokowane przez zadania pośrednie. | |
| inżynieria cech | Tworzenie, dobór i przekształcanie cech z surowych danych w celu poprawy zdolności predykcyjnej modelu. | |
| inżynieria społeczna | Manipulacja ludźmi w celu skłonienia ich do ujawnienia informacji lub wykonania działań naruszających bezpieczeństwo. | |
| IPSIntrusion Prevention System | System zapobiegania włamaniom (Intrusion Prevention System) wykrywający i aktywnie blokujący ruch uznany za złośliwy w czasie rzeczywistym. | |
| ISAInstruction Set Architecture | Architektura listy rozkazów — abstrakcyjny kontrakt między sprzętem a oprogramowaniem określający zestaw instrukcji, rejestry i model pamięci widoczne dla programisty. | |
| iterator | Wzorzec udostępniający sekwencyjny dostęp do elementów obiektu agregującego bez ujawniania jego wewnętrznej reprezentacji. | |
| izolacja | Własność określająca, w jakim stopniu współbieżne transakcje są wzajemnie odseparowane, tak by nie widzieć swoich niezatwierdzonych skutków. | |
| izolacja migawkowasnapshot isolation | Poziom izolacji, w którym transakcja widzi spójną migawkę bazy z chwili startu, a konflikt zapisów wykrywany jest przy zatwierdzaniu. | |
| izomorfizm Curry'ego-Howardapropositions as types | Odpowiedniość między typami a zdaniami logicznymi oraz między programami a dowodami, łącząca teorię typów z logiką konstruktywną. | |
| J | ||
| jednokrotne logowanieSSO | Mechanizm pozwalający użytkownikowi uwierzytelnić się raz i uzyskać dostęp do wielu niezależnych usług bez ponownego logowania. | |
| jezioro danych | Repozytorium przechowujące surowe dane w wielu formatach (ustrukturyzowane i nieustrukturyzowane) w natywnej postaci do późniejszego przetwarzania. | |
| język rekurencyjnie przeliczalnyr.e.; język semirozstrzygalny | Język, dla którego istnieje maszyna Turinga akceptująca wszystkie jego słowa, lecz mogąca nie zatrzymać się dla słów spoza niego. | |
| język rekurencyjnyjęzyk rozstrzygalny | Język, dla którego istnieje maszyna Turinga zawsze zatrzymująca się i rozstrzygająca przynależność słowa. | |
| jitterzmienność opóźnienia | Zmienność opóźnienia kolejnych pakietów docierających do odbiorcy, krytyczna dla ruchu czasu rzeczywistego jak głos czy wideo. | |
| K | ||
| k najbliższych sąsiadówk-NN | Model nieparametryczny przypisujący predykcję na podstawie etykiet k najbliższych przykładów uczących w przestrzeni cech. | |
| kalibracjacalibration | Zgodność deklarowanych prawdopodobieństw modelu z empiryczną częstością zdarzeń; dobrze skalibrowany model ma trafne oceny pewności. | |
| kanał binarny symetrycznyBSC | Model kanału o wejściu i wyjściu binarnym, w którym każdy bit jest niezależnie odwracany z jednakowym prawdopodobieństwem błędu. | |
| kanał komunikacyjny | Model probabilistyczny opisany rozkładem warunkowym wyjścia względem wejścia, reprezentujący medium przesyłu informacji wraz z zakłóceniami. | |
| kappa Cohenawspółczynnik kappa | Miara zgodności między dwoma oceniającymi skorygowana o zgodność przypadkową; ocenia spójność etykietowania ponad poziom losowy. | |
| kapsułapod | Najmniejsza jednostka wdrożeniowa w orkiestracji, grupująca jeden lub więcej ściśle powiązanych kontenerów współdzielących sieć i magazyn. | |
| kara regularyzacyjnaregularization penalty | Składnik dodawany do funkcji celu, penalizujący złożoność modelu w celu poprawy generalizacji; jego siłę kontroluje współczynnik regularyzacji. | |
| kara za chybieniemiss penalty | Dodatkowy czas potrzebny na obsłużenie chybienia, czyli sprowadzenie bloku z niższego poziomu hierarchii do pamięci podręcznej. | |
| kardynalność | Liczba unikalnych kombinacji etykiet metryki; wysoka wartość zwiększa koszt przechowywania i przetwarzania danych telemetrycznych. | |
| klasa NP | Klasa problemów decyzyjnych, dla których poprawność rozwiązania można zweryfikować w czasie wielomianowym. Niedeterministyczny czas wielomianowy. | |
| klasa P | Klasa problemów decyzyjnych rozstrzygalnych w czasie wielomianowym na deterministycznej maszynie Turinga. | |
| klasa typów | Mechanizm grupujący typy spełniające wspólny zbiór operacji, umożliwiający przeciążanie zorganizowane i polimorfizm ograniczony. | |
| klasa złożoności | Zbiór problemów rozwiązywalnych w zadanych granicach zasobów obliczeniowych, np. czasu lub pamięci. | |
| klaster | Zbiór połączonych maszyn (węzłów) traktowanych jako jeden zasób obliczeniowy zarządzany wspólnie przez warstwę orkiestracji. | |
| klasyfikacja | Zadanie predykcji, w którym model przypisuje obserwacji jedną z dyskretnych klas docelowych. | |
| klasyfikacja tekstu | Przypisywanie dokumentów lub fragmentów tekstu do z góry zdefiniowanych kategorii na podstawie ich treści. | |
| klątwa wymiarowości | Zjawisko gwałtownego wzrostu rzadkości danych i utraty sensu miar odległości wraz ze wzrostem liczby wymiarów. | |
| klucz kandydującyklucz potencjalny | Minimalny zbiór atrybutów jednoznacznie identyfikujący każdą krotkę relacji, z którego nie można usunąć atrybutu bez utraty unikalności. | |
| klucz obcyFK (foreign key) | Atrybut lub zbiór atrybutów relacji odwołujący się do klucza podstawowego innej relacji, realizując powiązanie między relacjami. | |
| klucz podstawowyPK (primary key) | Wybrany klucz kandydujący pełniący rolę głównego identyfikatora krotek relacji; jego wartości nie mogą być NULL ani się powtarzać. | |
| klucz prywatny | Trzymany w tajemnicy element pary kluczy, używany do deszyfrowania lub składania podpisu cyfrowego. | |
| klucz publiczny | Jawnie udostępniany element pary kluczy, służący do szyfrowania danych dla właściciela lub weryfikacji jego podpisu. | |
| klucz sortowania | Atrybut rekordu, wg którego wyznaczany jest porządek elementów podczas sortowania lub identyfikacja przy wyszukiwaniu. | |
| klucz tajny | Wspólny poufny parametr, znany tylko uprawnionym stronom, sterujący szyfrowaniem i deszyfrowaniem w kryptografii symetrycznej. | |
| kod bajtowy | Pośrednia, kompaktowa reprezentacja programu z instrukcjami dla abstrakcyjnej maszyny, niezależna od architektury sprzętowej. | |
| kod Hamminga | Liniowy kod blokowy dodający bity nadmiarowe umożliwiające korekcję pojedynczego błędu i wykrycie podwójnego, dzięki odpowiedniej odległości minimalnej. | |
| kod korekcyjnykod nadmiarowy | Kod dodający redundancję do przesyłanych danych, by umożliwić wykrycie i naprawę błędów powstałych w kanale. | |
| kod liniowy | Kod blokowy, którego słowa tworzą podprzestrzeń liniową przestrzeni wektorowej nad ciałem skończonym, opisany macierzą generującą. | |
| kod pośredniIR (intermediate representation) | Reprezentacja programu niezależna od maszyny, generowana między front-endem a back-endem w celu uproszczenia translacji i optymalizacji. | |
| kod prefiksowykod natychmiastowy | Kod, w którym żadne słowo kodowe nie jest przedrostkiem innego, co umożliwia jednoznaczne i natychmiastowe dekodowanie strumienia. | |
| kod trójadresowy | Liniowa forma kodu pośredniego, w której każda instrukcja ma co najwyżej trzy operandy i odpowiada jednej operacji elementarnej. | |
| kodowanie arytmetyczne | Metoda kompresji odwzorowująca cały ciąg symboli na pojedynczą liczbę z przedziału jednostkowego, osiągająca długość bliską entropii. | |
| kodowanie Huffmana | Metoda budowy optymalnego prefiksowego kodu o zmiennej długości, przypisująca krótsze słowa kodowe częstszym symbolom źródła. | |
| kodowanie liniowekodowanie kanałowe (line coding) | Odwzorowanie ciągu bitów na przebieg napięcia w medium przewodowym tak, by zapewnić synchronizację i równowagę składowej stałej; np. Manchester, NRZ, 4B/5B. | |
| kodowanie par bajtówBPE | Algorytm tokenizacji podsłownej iteracyjnie scalający najczęstsze pary sąsiednich symboli w nowe jednostki słownika. | |
| kodowanie pozycyjnepositional encoding | Mechanizm dodający informację o położeniu tokena w sekwencji, ponieważ uwaga sama w sobie jest niezależna od kolejności. | |
| kolejkaFIFO → kolejka | Liniowa struktura o dyscyplinie FIFO: element pierwszy włożony jest pierwszym usuwanym; wstawianie na końcu, pobieranie z początku. | |
| kolejka dwustronnadeque → kolejka dwustronna | Kolejka pozwalająca wstawiać i usuwać elementy z obu końców (z ang. deque). | |
| kolejka priorytetowa | Struktura, w której każdy element ma priorytet, a pobierany jest zawsze element o najwyższym (lub najniższym) priorytecie. | |
| kolizja haszująca | Sytuacja, w której funkcja skrótu przypisuje tę samą wartość dwóm różnym kluczom wejściowym. | |
| kolorowanie grafu | Przypisanie etykiet (kolorów) wierzchołkom tak, by sąsiednie wierzchołki miały różne kolory, zwykle przy minimalnej liczbie kolorów. | |
| kolumnowa organizacjaprzechowywanie kolumnowe (columnar storage) | Sposób fizycznego składowania, w którym wartości każdej kolumny zapisuje się ciągle obok siebie, sprzyjając skanom analitycznym i kompresji. | |
| kompakcjascalanie (compaction) | Scalanie wielu posortowanych plików w strukturach LSM w mniejszą liczbę plików, usuwające nadpisane i skasowane wpisy oraz odzyskujące przestrzeń. | |
| kompilacja | Tłumaczenie programu z języka źródłowego na równoważny program w języku docelowym (np. kod maszynowy lub kod pośredni) wykonywane przez kompilator przed uruchomieniem. | |
| kompilacja JITJIT (just-in-time) | Tłumaczenie kodu pośredniego na kod maszynowy w trakcie wykonania programu, łączące przenośność interpretacji z szybkością kodu natywnego. | |
| kompilator uczenia maszynowego | System przekształcający model wysokiego poziomu w zoptymalizowany kod wykonywalny dla docelowego sprzętu. | |
| kompozytComposite | Wzorzec składający obiekty w struktury drzewiaste i pozwalający traktować pojedyncze obiekty oraz ich kompozycje jednolicie. | |
| kompresja bezstratna | Kodowanie danych umożliwiające dokładne odtworzenie oryginału, redukujące rozmiar przez usunięcie statystycznej redundancji. | |
| kompresja stratna | Kodowanie danych dopuszczające kontrolowane zniekształcenie odtworzenia w zamian za większy stopień redukcji rozmiaru. | |
| kompromis obciążenie-wariancjabias-variance tradeoff | Zależność, w której zmniejszanie obciążenia estymatora zwykle zwiększa jego wariancję i odwrotnie, wpływając na całkowity błąd predykcji. | |
| komunikacja grupowamulticast | Wzorzec dostarczania komunikatu do zdefiniowanego zbioru odbiorców jako pojedynczej operacji, z gwarancjami dotyczącymi atomowości i porządku dostarczenia. | |
| komunikacja międzyprocesowaIPC — Interprocess Communication | Mechanizmy umożliwiające procesom wymianę danych i koordynację działań, np. przez pamięć dzieloną lub przesyłanie komunikatów. | |
| komunikatmessage | Samodzielna jednostka danych wymieniana między procesami, stanowiąca podstawową abstrakcję bezpośredniej komunikacji w systemie rozproszonym. | |
| komutacja łączy | Technika, w której przed transmisją ustanawia się dedykowaną ścieżkę o zarezerwowanych zasobach utrzymywaną przez cały czas połączenia. | |
| komutacja pakietów | Technika przesyłu, w której dane dzieli się na pakiety wędrujące niezależnie i współdzielące zasoby sieci bez rezerwacji stałej ścieżki. | |
| konfiguracja deklaratywna | Podejście, w którym opisuje się pożądany stan końcowy systemu, a orkiestrator sam dąży do jego osiągnięcia, zamiast podawania kroków. | |
| konfiguracja imperatywna | Podejście, w którym podaje się jawną sekwencję poleceń modyfikujących system, by doprowadzić go do żądanej postaci. | |
| konfluencjawłasność Churcha-Rossera | Własność systemu redukcji, w którym różne ścieżki obliczeń z jednego wyrażenia zawsze prowadzą do wspólnego potomka. | |
| konfuzja | Własność szyfru maskująca zależność między kluczem a szyfrogramem, czyniąc tę relację złożoną i nieliniową. | |
| konsensusconsensus | Problem uzgodnienia przez zbiór procesów jednej wspólnej wartości mimo opóźnień i awarii, spełniający zgodność, ważność i zakończenie. | |
| konstrukcja gąbczastasponge construction | Schemat funkcji skrótu naprzemiennie wchłaniający bloki wejścia i wyciskający wynik przez permutację działającą na stanie wewnętrznym. | |
| konstrukcja Merkle-Damgård | Schemat budowy funkcji skrótu przez iteracyjne stosowanie funkcji kompresji do kolejnych bloków wiadomości z dopełnieniem długości. | |
| kontekst ewaluacji | Wyrażenie z wyróżnioną dziurą wskazującą miejsce, w którym może zajść następny krok redukcji, ujmujące strategię obliczania. | |
| kontekst ograniczony | Wyraźna granica, w obrębie której określony model dziedzinowy obowiązuje i ma spójne znaczenie terminów. | |
| kontener | Izolowana, przenośna jednostka uruchomieniowa zawierająca proces aplikacji i jego zależności, działająca w odseparowanej przestrzeni nad współdzielonym jądrem systemu. | |
| konteneryzacja | Wirtualizacja na poziomie systemu operacyjnego, w której aplikacja wraz z zależnościami pakowana jest w izolowaną jednostkę współdzielącą jądro hosta. | |
| kontrola dostępu | Selektywne ograniczanie tego, kto lub co może odczytywać, zmieniać lub używać zasobów systemu, zgodnie z ustaloną polityką. | |
| kontrola przeciążenia | Regulacja tempa nadawania w odpowiedzi na zatłoczenie sieci, by ograniczyć straty pakietów i podział łącza między strumienie. | |
| kontrola przepływu | Mechanizm dopasowujący tempo nadawania do możliwości odbiorczych odbiorcy, by nie przepełnić jego bufora. | |
| kopcowanieheapify | Operacja przywracania własności kopca przez przesuwanie węzła w dół lub w górę, podstawowy krok budowy i aktualizacji sterty. | |
| kopiec binarny | Niemal pełne drzewo binarne spełniające własność kopca, zwykle reprezentowane w tablicy, używane do implementacji kolejki priorytetowej. | |
| kopiec dwumianowy | Sterta zbudowana z kolekcji drzew dwumianowych, wspierająca efektywne łączenie dwóch stert. | |
| kopiec Fibonacciego | Sterta złączalna o zamortyzowanym stałym koszcie wstawiania i zmniejszania klucza, zbudowana z lasu drzew o luźnej strukturze. | |
| korpus językowy | Duży, uporządkowany zbiór tekstów lub nagrań mowy gromadzony do badań lingwistycznych i trenowania modeli. | |
| kostka OLAP | Wielowymiarowa struktura danych organizująca miary wzdłuż wielu wymiarów, umożliwiająca szybkie agregacje i przekroje. | |
| kotwica zaufaniatrust anchor | Z góry zaufany klucz publiczny lub certyfikat, od którego zaczyna się budowanie i walidacja zaufania w PKI. | |
| krata bezpieczeństwaang. security lattice | Częściowo uporządkowany zbiór poziomów bezpieczeństwa z operacjami kresu, modelujący dozwolony przepływ informacji między etykietami. | |
| krawędź | Element grafu łączący parę wierzchołków i reprezentujący relację między nimi. | |
| krotkatupla | Uporządkowany zestaw wartości przypisanych atrybutom relacji, stanowiący pojedynczy element jej zbioru; odpowiada wierszowi tabeli. | |
| kryptografia asymetrycznakryptografia z kluczem publicznym | Rodzaj kryptografii, w której każdy podmiot posiada parę powiązanych matematycznie kluczy: jawny i tajny, a operacja wykonana jednym jest odwracana drugim. | |
| kryptografia hybrydowa | Połączenie szyfrowania asymetrycznego do bezpiecznego przekazania klucza z szyfrowaniem symetrycznym do ochrony właściwych danych. | |
| kryptografia krzywych eliptycznychECC | Kryptografia asymetryczna oparta na trudności logarytmu dyskretnego w grupie punktów krzywej eliptycznej, dająca krótkie klucze przy wysokim bezpieczeństwie. | |
| krzywa ROCReceiver Operating Characteristic | Wykres odsetka trafień względem odsetka fałszywych alarmów przy zmiennym progu decyzyjnym klasyfikatora binarnego. | |
| księgowaniejournaling → księgowanie | Technika niezawodności systemu plików zapisująca planowane zmiany metadanych do dziennika przed ich zatwierdzeniem, umożliwiająca spójne odtworzenie po awarii. | |
| kształtowanie nagrody | Modyfikacja sygnału nagrody przez dodanie pomocniczych składników, przyspieszająca uczenie bez zmiany optymalnej polityki przy zachowaniu niezmienniczości. | |
| kultura bez obwinianiablameless | Podejście organizacyjne skupiające analizę incydentów na czynnikach systemowych, a nie na winie jednostek, by zachęcać do otwartego raportowania. | |
| kwant czasu | Ustalony przedział czasu procesora przydzielany procesowi w szeregowaniu rotacyjnym, po którym następuje wywłaszczenie. | |
| kwantyfikator | Operator wiążący zmienną w formule, wyrażający zakres jej obowiązywania: ogólny (dla każdego) lub egzystencjalny (istnieje). | |
| kwantyzacja | Redukcja precyzji liczbowej wag i aktywacji modelu (np. z FP32 na INT8) w celu zmniejszenia rozmiaru i przyspieszenia obliczeń. | |
| kwantyzacja binarnabinaryzacja | Skrajna kwantyzacja, w której wagi lub aktywacje przyjmują jedynie dwie wartości, drastycznie redukując pamięć i koszt obliczeń. | |
| kwantyzacja potreningowaPTQ (post-training quantization) | Kwantyzacja stosowana do gotowego, wytrenowanego modelu bez ponownego uczenia, zwykle z użyciem małego zbioru kalibracyjnego. | |
| kwantyzacja świadoma treninguQAT (quantization-aware training) | Technika symulująca efekty kwantyzacji podczas treningu, by model nauczył się odporności na obniżoną precyzję. | |
| kworumquorum | Minimalny podzbiór węzłów, którego zgoda jest wymagana do zatwierdzenia operacji, gwarantujący przecinanie się z innymi kworami. | |
| L | ||
| las losowy | Zespół wielu drzew decyzyjnych trenowanych na próbkach bootstrap z losowym podzbiorem cech, agregujący ich predykcje przez głosowanie lub uśrednianie. | |
| latencja inferencji | Czas od podania wejścia do otrzymania predykcji modelu dla pojedynczego zapytania. | |
| least privilegezasada najmniejszych uprawnień | Zasada nadawania podmiotowi minimum uprawnień niezbędnych do wykonania zadania, ograniczająca skutki błędu lub nadużycia. | |
| lematyzacja | Sprowadzanie form wyrazowych do ich podstawowej formy słownikowej (lematu) z uwzględnieniem kontekstu morfologicznego. | |
| liczba chromatyczna | Najmniejsza liczba kolorów potrzebna do poprawnego pokolorowania wierzchołków grafu tak, by sąsiednie miały różne kolory. | |
| liczba kardynalna | Miara mocy zbioru wyrażająca jego liczność, uogólniająca pojęcie liczby elementów na zbiory nieskończone. | |
| liczność relacjikardynalność | Liczba krotek aktualnie należących do relacji; opisuje rozmiar jej ekstensji w danym stanie bazy. | |
| linearyzowalność | Najsilniejszy model spójności obiektu: każda operacja zdaje się działać atomowo w pewnym punkcie między jej wywołaniem a zakończeniem, zgodnie z czasem rzeczywistym. | |
| linia cacheblok cache | Najmniejsza jednostka transferu i przechowywania w pamięci podręcznej, obejmująca blok kolejnych bajtów pamięci wraz ze znacznikiem i bitami stanu. | |
| lista | Uporządkowany ciąg elementów wspierający wstawianie, usuwanie i przeglądanie w kolejności liniowej. | |
| lista cykliczna | Lista powiązana, w której ostatni węzeł wskazuje na pierwszy, tworząc zamknięty pierścień bez wyróżnionego końca. | |
| lista dwukierunkowa | Lista powiązana, w której każdy węzeł ma wskaźniki do następnika i poprzednika, umożliwiając przechodzenie w obu kierunkach. | |
| lista kontroli dostępuACL (Access Control List) | Uporządkowany zbiór reguł zezwalających lub blokujących ruch sieciowy na podstawie atrybutów pakietu, jak adresy i numery portów. | |
| lista powiązana | Liniowa struktura, w której każdy element (węzeł) przechowuje dane oraz wskaźnik do następnego węzła, bez wymogu ciągłości w pamięci. | |
| lista sąsiedztwa | Reprezentacja grafu, w której dla każdego wierzchołka przechowuje się listę jego sąsiadów. | |
| lista unieważnionych certyfikatówCRL | Podpisany wykaz certyfikatów, które przestały być ważne przed datą wygaśnięcia, publikowany przez urząd certyfikacji. | |
| lista z przeskokamiskip list → lista z przeskokami | Probabilistyczna struktura listowa z wieloma warstwami wskaźników, umożliwiająca wyszukiwanie i wstawianie w oczekiwanym czasie logarytmicznym. | |
| liśćwęzeł zewnętrzny | Węzeł drzewa nieposiadający dzieci, kończący ścieżkę od korzenia. | |
| literał | Zapis wartości stałej wprost w kodzie źródłowym, np. liczby, znaku czy łańcucha, reprezentujący tę wartość bez pośrednictwa nazwy. | |
| LLMLarge Language Model | Duży model językowy — sieć neuronowa o miliardach parametrów trenowana na ogromnych korpusach tekstu do przewidywania i generowania języka naturalnego. | |
| logika pierwszego rzęduFOL | System logiczny dopuszczający kwantyfikację po elementach dziedziny, z predykatami, funkcjami i relacjami, ale bez kwantyfikacji po zbiorach. | |
| LOGSPACEL (LOGSPACE) | Klasa problemów rozstrzygalnych przez deterministyczną maszynę Turinga używającą logarytmicznej pamięci roboczej względem rozmiaru wejścia. | |
| lokalność odwołań | Tendencja programu do odwoływania się w krótkim czasie do tych samych lub sąsiednich adresów pamięci; obejmuje lokalność czasową i przestrzenną. | |
| LRULeast Recently Used | Algorytm wymiany usuwający blok najdawniej używany (Least Recently Used), zakładający że dane ostatnio nieużywane będą potrzebne najpóźniej. | |
| LSTMlong short-term memory | Komórka rekurencyjna z bramkami i komórką pamięci, zaprojektowana do uczenia zależności długoterminowych mimo zanikającego gradientu. | |
| M | ||
| MACMessage Authentication Code | Kod uwierzytelniania wiadomości: krótki znacznik liczony z wiadomości i tajnego klucza, zapewniający jej integralność i autentyczność. | |
| macierz dostępu | Abstrakcyjna reprezentacja uprawnień jako tabeli, w której wiersze to podmioty, kolumny to obiekty, a komórki — dozwolone operacje. | |
| macierz pomyłekconfusion matrix | Tabela zestawiająca rzeczywiste i przewidziane klasy, z której wyprowadza się miary jakości klasyfikatora jak precyzja czy czułość. | |
| macierz sąsiedztwa | Reprezentacja grafu w postaci macierzy kwadratowej, której element wskazuje obecność krawędzi między parą wierzchołków. | |
| manifest konfiguracji | Plik deklaratywnie opisujący zasoby i ich pożądane parametry, odczytywany przez narzędzie w celu doprowadzenia systemu do tego opisu. | |
| marshallingporządkowanie | Przekształcenie struktur danych i parametrów w postać liniowego strumienia bajtów nadającą się do przesłania przez sieć i odtworzenia po stronie odbiorcy. | |
| maska podsieci | Wzorzec bitowy oddzielający część sieciową adresu od części hosta, wyznaczający granicę podsieci. | |
| maszyna Turinga | Abstrakcyjny model obliczeniowy z nieskończoną taśmą i głowicą, definiujący granicę tego, co algorytmicznie obliczalne. | |
| maszyna wirtualnaVM | Abstrakcyjna maszyna wykonująca kod pośredni programu, definiująca własny model pamięci i zestaw instrukcji niezależny od sprzętu. | |
| mechanizm uwagiattention | Technika ważenia istotności poszczególnych elementów wejścia względem siebie, wyznaczająca reprezentację jako sumę ważoną wartości. | |
| memoizacja | Technika przyspieszania obliczeń przez buforowanie wyników wywołań funkcji i zwracanie ich przy powtórnym wywołaniu z tymi samymi argumentami. | |
| metaheurystyka | Ogólny szkielet heurystyk wyższego poziomu sterujący przeszukiwaniem przestrzeni rozwiązań, niezależny od konkretnego problemu. | |
| metoda drzewa rekursji | Technika szacowania kosztu rekurencji przez sumowanie pracy na kolejnych poziomach drzewa wywołań rekurencyjnych. | |
| metoda dwóch wskaźnikówang. two pointers | Technika przetwarzania struktury liniowej przy użyciu dwóch indeksów poruszających się po niej według ustalonej reguły. | |
| metoda podziału i ograniczeńang. branch and bound | Technika rozwiązywania zadań optymalizacji przez podział przestrzeni na podzbiory i odcinanie tych, których oszacowanie wyklucza optimum. | |
| metoda potencjału | Technika analizy zamortyzowanej przypisująca strukturze danych funkcję stanu, której zmiana zsumowana z kosztem rzeczywistym operacji daje jej koszt zamortyzowany. | |
| metoda przekątniowadiagonalizacja | Technika dowodowa konstruująca obiekt różniący się od każdego elementu listy, używana do wykazania nieprzeliczalności i nierozstrzygalności. | |
| metoda spotkania w środkuang. meet in the middle | Technika redukcji przeszukiwania wyczerpującego przez podział wejścia na dwie połowy, przeszukanie każdej i połączenie częściowych wyników. | |
| metoda szablonowaTemplate Method | Wzorzec definiujący szkielet algorytmu w metodzie nadklasy, delegując wybrane kroki do przesłonięcia w podklasach. | |
| metoda wytwórczaFactory Method | Wzorzec definiujący interfejs tworzenia obiektu, lecz pozostawiający podklasom decyzję, którą klasę instancjonować. | |
| metryka | Liczbowy pomiar agregowany w czasie, opisujący jeden wymiar zachowania systemu, np. liczbę żądań na sekundę czy zużycie pamięci. | |
| metryka routingu | Wartość liczbowa wyrażająca koszt trasy, na podstawie której protokół wybiera najlepszą ścieżkę do celu. | |
| miara | Liczbowa wartość analityczna przechowywana w tabeli faktów, podlegająca agregacji wzdłuż wymiarów (np. suma, średnia). | |
| miara F1F1-score | Średnia harmoniczna precyzji i czułości, łącząca obie w jedną wartość; szczególny przypadek miary F dla równej wagi. | |
| mierzalność usługimeasured service | Automatyczne mierzenie i raportowanie wykorzystania zasobów chmurowych, zapewniające przejrzystość zużycia dostawcy i odbiorcy. | |
| migawka | Niezmienny, spójny obraz stanu systemu plików lub woluminu w danej chwili, umożliwiający odczyt i odtworzenie wcześniejszego stanu danych. | |
| migawka rozproszona | Algorytm rejestrujący spójny stan globalny systemu rozproszonego przez znaczniki przesyłane kanałami, bez wstrzymywania normalnej pracy. | |
| mikroarchitektura | Konkretna organizacja sprzętowa realizująca daną architekturę listy rozkazów: rozmieszczenie jednostek wykonawczych, potoku, pamięci podręcznych i ścieżek danych. | |
| mikrousługimicroservices | Styl budujący aplikację jako zbiór małych, niezależnie wdrażanych usług zorganizowanych wokół zdolności biznesowych i komunikujących się lekkimi mechanizmami. | |
| mini-paczkamini-batch | Niewielki podzbiór danych treningowych użyty do jednej aktualizacji parametrów; kompromis między pełnym a pojedynczo-próbkowym szacowaniem gradientu. | |
| minimalne drzewo rozpinająceMST | Drzewo zawierające wszystkie wierzchołki grafu ważonego i mające najmniejszą możliwą sumę wag krawędzi. | |
| MMUmemory management unit | Jednostka zarządzania pamięcią (memory management unit) — układ sprzętowy tłumaczący adresy wirtualne na fizyczne oraz egzekwujący ochronę dostępu. | |
| model | Struktura interpretująca symbole języka, w której dany zbiór formuł jest prawdziwy. | |
| model aktorów | Model współbieżności, w którym jednostki obliczeniowe (aktorzy) komunikują się asynchronicznie komunikatami i mają prywatny stan zmieniany tylko lokalnie. | |
| model bazowyfoundation model | Model wstępnie trenowany na szerokich danych w dużej skali, adaptowalny do wielu zadań pochodnych przez dostrajanie lub podpowiadanie. | |
| model generatywny | Model uczący się rozkładu prawdopodobieństwa danych, zdolny do próbkowania nowych przykładów podobnych do treningowych. | |
| model językowy | Model przypisujący prawdopodobieństwo sekwencjom słów, zwykle przez przewidywanie kolejnego tokena na podstawie poprzedzających. | |
| model mieszanin gaussowskichGMM → model mieszanin gaussowskich | Probabilistyczny model rozkładu danych jako ważonej sumy wielu rozkładów normalnych, używany do grupowania miękkiego. | |
| model nauczycielateacher model | Większy, dokładny model, którego wyjścia stanowią cel uczenia dla mniejszego modelu w destylacji wiedzy. | |
| model OSIOSI — Open Systems Interconnection | Siedmiowarstwowy referencyjny model architektury komunikacji systemów otwartych (Open Systems Interconnection) standaryzujący funkcje od fizycznej po aplikacyjną. | |
| model property graphgraf własności | Formalizm grafu, w którym węzły i krawędzie mają etykiety oraz zbiory par klucz-wartość (właściwości); krawędzie są skierowane i nazwane. | |
| model sekwencja-do-sekwencjiseq2seq | Architektura przekształcająca wejściową sekwencję w wyjściową o potencjalnie innej długości, złożona z kodera i dekodera. | |
| model TCP/IP | Czterowarstwowy model architektury internetu (łącza, internetowa, transportowa, aplikacji) leżący u podstaw współczesnych sieci pakietowych. | |
| model warstwowy | Architektura sieci dzieląca komunikację na hierarchię warstw, z których każda świadczy usługi warstwie wyższej i korzysta z usług niższej. | |
| model związków-encjiER | Konceptualny model danych opisujący dziedzinę za pomocą encji, ich atrybutów oraz związków między encjami, niezależnie od implementacji. | |
| model-widok-kontrolerMVC | Styl interaktywny rozdzielający dane (model), ich prezentację (widok) i obsługę wejścia oraz logikę sterowania (kontroler) na trzy współpracujące role. | |
| modelowanie dziedzinowe | Budowa modelu pojęciowego odwzorowującego obiekty, reguły i język domeny problemu jako podstawy projektu oprogramowania. | |
| modelowanie tematówtopic modeling | Nienadzorowane odkrywanie ukrytych tematów w zbiorze dokumentów jako rozkładów prawdopodobieństwa nad słowami. | |
| modulacja | Nakładanie informacji na falę nośną przez zmianę jej amplitudy, częstotliwości lub fazy, umożliwiające transmisję sygnału cyfrowego przez medium analogowe. | |
| moduł infrastruktury | Wielokrotnie używalny, sparametryzowany pakiet definicji zasobów, hermetyzujący fragment infrastruktury jako jedną wywoływalną jednostkę. | |
| momentum | Technika optymalizacji akumulująca wykładniczo ważoną średnią dotychczasowych gradientów, by przyspieszyć zbieżność i tłumić oscylacje. | |
| monitor | Konstrukcja synchronizacji łącząca dane i procedury operujące na nich, zapewniająca, że tylko jeden wątek wykonuje je w danej chwili. | |
| monitor odniesieńang. reference monitor | Abstrakcyjny komponent pośredniczący w każdym dostępie podmiotu do obiektu i egzekwujący politykę; musi być nieobchodzalny i weryfikowalny. | |
| monolit | Styl, w którym całość funkcji aplikacji jest zbudowana i wdrażana jako pojedyncza, spójna jednostka wykonawcza. | |
| monolit modularnymodular monolith | Styl wdrażany jako jeden artefakt, lecz wewnętrznie podzielony na wyraźnie odgraniczone moduły o niskim sprzężeniu i jasnych interfejsach. | |
| montowanie | Operacja dołączenia systemu plików do globalnej przestrzeni nazw przez powiązanie go z punktem montowania, umożliwiająca dostęp do jego plików. | |
| MTUMTU = Maximum Transmission Unit | Maksymalny rozmiar ładunku, jaki dane łącze może przesłać w jednej ramce bez fragmentacji. | |
| multipleksowaniezwielokrotnianie | Łączenie wielu strumieni danych w jednym medium przez podział zasobu kanału — w dziedzinie częstotliwości, czasu lub długości fali. | |
| muteksmutex → muteks | Prymityw blokady o dwóch stanach zapewniający wzajemne wykluczanie, zwalniany przez właściciela, który go zajął. | |
| N | ||
| n-gram | Ciągła sekwencja n elementów (słów lub znaków) wyodrębniona z tekstu, używana do modelowania statystycznego języka. | |
| nagłówek protokołu | Pole informacji sterującej dołączane na początku jednostki danych, niosące metadane potrzebne danej warstwie do obsługi transmisji. | |
| naiwny klasyfikator Bayesa | Klasyfikator probabilistyczny stosujący twierdzenie Bayesa przy założeniu warunkowej niezależności cech względem klasy. | |
| najdłuższy pasujący prefikslongest prefix match | Reguła wyboru wpisu routingu o największej liczbie zgodnych bitów prefiksu z adresem docelowym pakietu. | |
| najkrótsza ścieżka | Ścieżka między dwoma wierzchołkami grafu ważonego o najmniejszej sumie wag krawędzi. | |
| najsłabszy warunek wstępnywp | Najogólniejszy warunek na stan początkowy gwarantujący, że po wykonaniu programu spełniony będzie zadany warunek końcowy. | |
| namiastkastub | Lokalny obiekt pośredniczący reprezentujący zdalny komponent; przyjmuje wywołanie klienta, porządkuje argumenty i przekazuje je przez sieć do właściwej implementacji. | |
| następny przeskoknext hop | Bezpośrednio osiągalny router lub interfejs, do którego należy przekazać pakiet w drodze do celu. | |
| nasyceniesaturation | Miara stopnia wykorzystania ograniczonego zasobu systemu względem jego pojemności; bliskość pełnego nasycenia zwiastuje degradację wydajności. | |
| NATNetwork Address Translation | Translacja adresów sieciowych — odwzorowanie prywatnych adresów IP na publiczne podczas przechodzenia pakietów przez router brzegowy (Network Address Translation). | |
| nazwa domenowa | Hierarchiczna, czytelna dla człowieka nazwa identyfikująca zasób w sieci, tłumaczona na adres sieciowy przez system nazw. | |
| need-to-know | Zasada udostępniania informacji wyłącznie podmiotom, którym jest ona niezbędna do realizacji uprawnionego zadania. | |
| niedouczenieunderfitting | Stan modelu zbyt prostego, by uchwycić zależności w danych, dający wysoki błąd zarówno na zbiorze uczącym, jak i testowym. | |
| nierozstrzygalność | Własność problemu, dla którego nie istnieje algorytm rozstrzygający go dla wszystkich wejść. | |
| nierówność Kraftanierówność Krafta-McMillana | Warunek konieczny i wystarczający na istnienie kodu prefiksowego o zadanych długościach słów: suma potęg podstawy o wykładnikach ujemnych długości nie przekracza jedności. | |
| niezmienność | Własność danej, której stan nie może zostać zmieniony po utworzeniu; modyfikacja wymaga utworzenia nowej wartości. | |
| NLNL (nondeterministic logspace) | Klasa problemów rozstrzygalnych przez niedeterministyczną maszynę Turinga z logarytmiczną pamięcią roboczą; kluczowa dla problemu osiągalności w grafie. | |
| noncenumber used once | Wartość używana dokładnie raz w danym kontekście klucza, zapobiegająca powtórzeniom i atakom powtórzeniowym. | |
| normalizacja | Przeskalowanie wartości cech do wspólnego zakresu lub rozkładu, by ujednolicić ich wpływ na uczenie. | |
| normalizacja warstwowalayer normalization | Normalizacja aktywacji w obrębie pojedynczego przykładu po wymiarze cech, niezależnie od wsadu; standard w transformerach. | |
| normalizacja wsadowabatch normalization | Standaryzacja aktywacji warstwy w obrębie minipakietu danych w trakcie treningu, stabilizująca uczenie i działająca regularyzująco. | |
| NoSQLNot Only SQL | Klasa systemów baz danych rezygnujących z modelu relacyjnego i pełnego SQL na rzecz elastycznych schematów i poziomej skalowalności (Not Only SQL). | |
| notacja dużego OO(n) — Big-O | Asymptotyczny zapis ograniczający tempo wzrostu funkcji od góry z dokładnością do stałej, używany do opisu skalowania zasobów algorytmu. | |
| notacja Obig-O | Asymptotyczne ograniczenie górne tempa wzrostu funkcji; opisuje najgorszy rząd kosztu z dokładnością do stałej. Tzw. duże O. | |
| notacja Omega | Asymptotyczne ograniczenie dolne tempa wzrostu funkcji; opisuje minimalny rząd kosztu z dokładnością do stałej. | |
| notacja Theta | Ścisłe asymptotyczne oszacowanie funkcji ograniczające ją zarazem z góry i z dołu tym samym rzędem wzrostu. | |
| NPNP (nondeterministic polynomial) | Klasa problemów decyzyjnych weryfikowalnych w czasie wielomianowym, równoważnie rozstrzygalnych przez niedeterministyczną maszynę Turinga w czasie wielomianowym. | |
| NP-trudnośćNP-hard | Własność problemu, do którego każdy problem z klasy NP daje się zredukować wielomianowo; problem co najmniej tak trudny jak wszystkie w NP. | |
| NP-zupełnośćNP-complete | Własność problemu należącego do NP i jednocześnie NP-trudnego; reprezentuje najtrudniejsze problemy tej klasy. | |
| numer sekwencyjny | Pole identyfikujące pozycję bajtów segmentu w strumieniu, umożliwiające odtworzenie kolejności i wykrycie duplikatów oraz braków. | |
| O | ||
| obciążeniebias | Systematyczny błąd estymatora wynikający z błędnych założeń modelu; różnica między wartością oczekiwaną predykcji a wartością prawdziwą. | |
| obcinanie gradientugradient clipping | Technika ograniczająca normę gradientu do ustalonego progu, zapobiegająca destabilizacji treningu przez eksplodujące gradienty. | |
| obliczalność | Własność funkcji lub problemu polegająca na istnieniu efektywnej procedury (algorytmu) zwracającej wynik. | |
| obraz kontenera | Niezmienny, warstwowy pakiet zawierający system plików, zależności i metadane potrzebne do uruchomienia kontenera jako jego instancji. | |
| obraz maszynowy | Gotowy, zaszablonowany snapshot systemu z preinstalowanym oprogramowaniem, używany do tworzenia jednolitych instancji serwerów. | |
| obserwatorObserver | Wzorzec definiujący zależność jeden-do-wielu, w której zmiana stanu podmiotu powoduje automatyczne powiadomienie i aktualizację obserwujących obiektów. | |
| obserwowalnośćo11y | Własność systemu pozwalająca wnioskować o jego wewnętrznym stanie na podstawie zewnętrznych wyjść (metryk, logów, śladów) bez modyfikacji kodu. | |
| odczyt fantomowyphantom read | Anomalia współbieżności, gdy powtórzone zapytanie warunkowe zwraca nowe wiersze wstawione w międzyczasie przez inną transakcję. | |
| odległość Hamminga | Liczba pozycji, na których dwa słowa kodowe równej długości się różnią; określa zdolność kodu do wykrywania i korekcji błędów. | |
| odporność na awariefault tolerance | Zdolność systemu do dalszego poprawnego działania mimo wystąpienia awarii części jego komponentów. | |
| odporność na drugi przeciwobrazsecond-preimage resistance | Własność: dla danej wiadomości obliczeniowo trudno znaleźć inną wiadomość o tym samym skrócie. | |
| odporność na kolizje | Własność funkcji skrótu polegająca na obliczeniowej trudności znalezienia dwóch różnych wiadomości dających ten sam skrót. | |
| odporność na przeciwobrazpreimage resistance | Własność jednokierowości: dla danego skrótu obliczeniowo trudno znaleźć jakąkolwiek wiadomość, która do niego prowadzi. | |
| odśmiecaniegarbage collection | Automatyczne odzyskiwanie pamięci zajętej przez obiekty nieosiągalne z punktu widzenia programu, bez jawnego zwalniania przez programistę. | |
| odśmiecanie pamięciGC (garbage collection) | Automatyczne odzyskiwanie obszarów sterty, do których program nie ma już osiągalnych referencji, bez jawnego zwalniania przez programistę. | |
| odśmiecanie pokoleniowe | Strategia GC dzieląca obiekty na pokolenia wg wieku i częstsze przetwarzanie młodych obiektów, oparta na hipotezie, że większość obiektów żyje krótko. | |
| odtwarzanie z cofnięciemrollback recovery | Przywracanie systemu po awarii do spójnego wcześniejszego stanu z punktu kontrolnego i odtworzenie zdarzeń z dziennika. | |
| odwrotne proxyreverse proxy | Pośrednik stojący przed serwerami źródłowymi, przyjmujący żądania klientów i rozdzielający je do serwerów, ukrywając ich strukturę. | |
| odwrócenie sterowaniaIoC → odwrócenie sterowania | Zasada, w której przepływ sterowania programu jest przekazany szkieletowi lub kontenerowi, a kod użytkownika jest wywoływany przez nie, nie odwrotnie. | |
| odwzorowanie pliku w pamięćmmap → odwzorowanie pliku w pamięć | Technika udostępniania zawartości pliku jako obszaru przestrzeni adresowej procesu, gdzie dostęp do pamięci powoduje stronicowanie danych z nośnika. | |
| odwzorowanie skojarzenioweasocjacyjność | Schemat rozmieszczania bloków w cache, w którym blok może trafić do dowolnej z N linii zbioru; przy N=1 jest bezpośrednie, przy pełnym — w dowolne miejsce. | |
| ograniczanie temparate limiting / throttling | Kontrolowanie maksymalnej liczby żądań przyjmowanych przez usługę w jednostce czasu w celu ochrony przed przeciążeniem i nadużyciami. | |
| okno kontekstowecontext window | Maksymalna liczba tokenów, jaką model może przetworzyć jednocześnie jako wejście i wygenerowane wyjście. | |
| okno przeciążeniacwnd | Ograniczana dynamicznie liczba niepotwierdzonych danych, jakie nadawca może mieć w drodze, sterowana stanem zatłoczenia sieci. | |
| okno przesuwnesliding window | Mechanizm kontroli przepływu i niezawodności łącza, w którym nadawca może wysłać do ustalonej liczby niepotwierdzonych ramek, przesuwając zakres wraz z napływem potwierdzeń. | |
| OLAPOnline Analytical Processing | Przetwarzanie analityczne danych (Online Analytical Processing) zorientowane na wielowymiarowe zapytania agregujące i eksplorację danych decyzyjnych. | |
| operacja atomowa | Operacja wykonywana niepodzielnie — bez możliwości przeplotu z innymi operacjami na tych samych danych; obserwowana jako natychmiastowa. | |
| operator | Symbol oznaczający wbudowane działanie na operandach, np. arytmetyczne lub logiczne, łączący je w wyrażenie. | |
| opóźnienielatencja | Czas potrzebny na przejście jednostki danych od nadawcy do odbiorcy, obejmujący składowe propagacji, transmisji, przetwarzania i kolejkowania. | |
| optymalizacja kodu | Przekształcanie programu zachowujące jego semantykę, mające poprawić wydajność (szybkość, rozmiar, zużycie zasobów) wynikowego kodu. | |
| optymalizacja kosztowa | Wybór planu wykonania na podstawie oszacowanego kosztu (we/wy, CPU) obliczanego z modelu kosztu i statystyk danych. | |
| optymalizacja regułowa | Wybór planu wykonania na podstawie zbioru heurystyk i reguł transformacji bez szacowania kosztu liczbowego. | |
| optymalizator zapytań | Komponent systemu zarządzania bazą danych wybierający plan wykonania o szacowanym najniższym koszcie spośród równoważnych planów. | |
| orkiestracja kontenerów | Automatyczne wdrażanie, skalowanie, planowanie i zarządzanie cyklem życia wielu kontenerów w klastrze maszyn. | |
| orkiestracja przepływu pracy | Koordynowanie kolejności, zależności i warunków wykonania zadań w zautomatyzowanym procesie tak, by tworzyły spójny przepływ. | |
| osadzanie | Odwzorowanie obiektów dyskretnych lub wysokowymiarowych w gęsty wektor o niższym wymiarze zachowujący relacje podobieństwa. | |
| oznaczanie części mowyPOS tagging | Przypisywanie każdemu słowu w tekście etykiety gramatycznej kategorii (rzeczownik, czasownik itd.) na podstawie kontekstu. | |
| P | ||
| PP (PTIME) | Klasa problemów decyzyjnych rozstrzygalnych przez deterministyczną maszynę Turinga w czasie wielomianowym względem rozmiaru wejścia. | |
| PaaSPlatform as a Service | Model usługowy dający odbiorcy środowisko do wdrażania własnych aplikacji bez zarządzania infrastrukturą bazową ani systemem operacyjnym. | |
| PACELCPACELC | Rozszerzenie CAP: przy podziale sieci wybiera się między dostępnością a spójnością, a w jego braku — między niskim opóźnieniem a spójnością. | |
| pakiet | Jednostka danych warstwy sieci zawierająca nagłówek z adresami logicznymi i ładunek, przesyłana niezależnie przez sieć z komutacją pakietów. | |
| pamięć podręcznacache | Mała, szybka pamięć przechowująca kopie często używanych danych z pamięci głównej, by skrócić średni czas dostępu procesora. | |
| pamięć podręczna KVKV cache | Bufor przechowujący klucze i wartości z poprzednich kroków uwagi w transformerze, by uniknąć ich ponownego liczenia podczas generacji. | |
| pamięć transakcyjnaSTM | Model współbieżności, w którym bloki dostępu do pamięci wykonywane są jako atomowe transakcje z izolacją, automatycznie wycofywane przy konflikcie. | |
| pamięć wirtualna | Technika dająca procesowi spójną przestrzeń adresową niezależną od fizycznej pamięci, w której adresy logiczne tłumaczone są na fizyczne, a część danych przechowywana jest na dysku. | |
| pamięć współdzielona | Model współbieżności, w którym wątki komunikują się przez wspólnie dostępny obszar pamięci, a koordynacja wymaga jawnej synchronizacji dostępu. | |
| para kluczy | Powiązane matematycznie dwa klucze — jawny i tajny — generowane razem, gdzie z jawnego nie da się praktycznie wyliczyć tajnego. | |
| paradygmat programowania | Spójny styl budowy programów określający, jak wyraża się obliczenia i organizuje strukturę kodu, np. oparty na stanie i krokach albo na obliczaniu funkcji. | |
| parametr | Nazwana zmienna w definicji podprogramu, do której przy wywołaniu wiązany jest argument przekazany przez wołającego. | |
| parsing składniowy | Analiza zdania prowadząca do wyznaczenia jego struktury gramatycznej w postaci drzewa zależności lub drzewa składników. | |
| partycjonowanie | Przestawienie elementów ciągu wokół elementu osiowego tak, by poprzedzające były odeń niewiększe, a następujące niemniejsze. | |
| partycjonowanie danychsharding / partitioning | Podział dużego zbioru danych na rozłączne fragmenty rozmieszczone na wielu węzłach w celu skalowania pojemności i przepustowości. | |
| PDUPDU — Protocol Data Unit | Jednostka danych protokołu (Protocol Data Unit) — porcja informacji wymieniana między równorzędnymi jednostkami danej warstwy, złożona z danych sterujących i użytkowych. | |
| pełnomocnikProxy | Wzorzec dostarczający zastępczy obiekt kontrolujący dostęp do innego obiektu, np. dla leniwego ładowania lub ochrony dostępu. | |
| perceptron | Najprostszy model sztucznego neuronu: liniowy klasyfikator binarny obliczający ważoną sumę wejść i progujący ją funkcją skokową. | |
| perceptron wielowarstwowy (MLP)MLP; multilayer perceptron | Sieć neuronowa w pełni połączona z co najmniej jedną warstwą ukrytą i nieliniowymi aktywacjami, aproksymująca dowolną funkcję ciągłą. | |
| perpleksjaperplexity | Miara jakości modelu językowego wyrażająca, jak bardzo model jest zaskoczony danymi testowymi; niższa wartość oznacza lepsze dopasowanie. | |
| pętla | Konstrukcja sterująca powtarzająca wykonanie ciała dopóki spełniony jest warunek lub przez zadaną liczbę iteracji. | |
| pętla uzgadnianiareconciliation loop | Ciągły mechanizm porównujący stan rzeczywisty ze stanem docelowym i podejmujący akcje, by zniwelować różnicę między nimi. | |
| phishing | Wyłudzanie poufnych danych przez podszywanie się pod zaufaną instytucję w fałszywej wiadomości lub witrynie. | |
| piąta postać normalna5NF | Postać normalna eliminująca zależności złączeniowe niewynikające z kluczy; zwana też postacią normalną rzutowania-złączenia. | |
| pierwsza postać normalna1NF | Postać normalna wymagająca, by każdy atrybut relacji przyjmował wyłącznie wartości atomowe, bez atrybutów wielowartościowych i zagnieżdżonych. | |
| PKIPublic Key Infrastructure | Zespół ról, polityk i procedur zarządzania certyfikatami klucza publicznego oraz urzędami certyfikacji, wiążący tożsamości z kluczami (Public Key Infrastructure). | |
| plan fizyczny | Plan wykonania przypisujący każdemu operatorowi logicznemu konkretny algorytm i metodę dostępu do danych. | |
| plan logiczny | Wyrażenie algebry relacyjnej opisujące, jakie operacje należy wykonać, bez wskazania konkretnych algorytmów ich realizacji. | |
| plan wykonania transakcjiharmonogram, schedule | Uporządkowany przeplot operacji odczytu i zapisu pochodzących z wielu współbieżnych transakcji, zachowujący ich wewnętrzną kolejność. | |
| plan zapytania | Drzewo operatorów algebry relacyjnej reprezentujące sposób wykonania zapytania na danych, ustalający kolejność i metody operacji. | |
| planistascheduler | Komponent orkiestratora przypisujący jednostki obciążenia do węzłów na podstawie zasobów, ograniczeń i reguł rozmieszczenia. | |
| plik stanustate file | Struktura danych utrzymywana przez narzędzie IaC, odwzorowująca zasoby z konfiguracji na rzeczywiste obiekty u dostawcy infrastruktury. | |
| płaszczyzna sterowaniacontrol plane | Zbiór komponentów zarządzających stanem klastra, podejmujących decyzje globalne i utrzymujących zgodność stanu rzeczywistego z deklarowanym. | |
| pobieranie z wyprzedzeniemprefetching | Sprowadzanie bloków danych do cache zanim zostaną jawnie zażądane, na podstawie przewidywanego wzorca dostępu, by ukryć opóźnienie pamięci. | |
| podatność | Słabość systemu lub jego konfiguracji, którą może wykorzystać zagrożenie do naruszenia bezpieczeństwa. | |
| podatność dnia zerowegozero-day | Luka nieznana producentowi i pozbawiona poprawki w momencie jej wykorzystania, dająca atakującemu przewagę czasową. | |
| poddrzewo | Fragment drzewa złożony z wybranego węzła i wszystkich jego potomków, sam będący drzewem ukorzenionym. | |
| podejście wstępująceang. bottom-up | Sposób organizacji obliczeń od najmniejszych podproblemów ku problemowi głównemu, z wypełnianiem tablicy rozwiązań. | |
| podejście zstępująceang. top-down | Sposób organizacji obliczeń rekurencyjnych od problemu głównego ku podproblemom, zwykle z zapamiętywaniem wyników. | |
| podpis cyfrowy | Kryptograficzny wynik dołączany do danych, tworzony kluczem prywatnym i weryfikowalny kluczem publicznym, zapewniający uwierzytelnienie i niezaprzeczalność. | |
| podpowiadanieprompting | Sterowanie zachowaniem modelu przez formułowanie wejściowego tekstu (instrukcji, kontekstu) zamiast zmiany jego wag. | |
| podsieć | Logicznie wydzielony fragment większej sieci IP o wspólnym prefiksie, w którym hosty komunikują się bez udziału routera. | |
| podtypowanie | Relacja między typami, w której wartość typu podrzędnego może być bezpiecznie użyta wszędzie tam, gdzie oczekiwany jest typ nadrzędny. | |
| podział siecinetwork partition | Sytuacja, w której awaria łączności dzieli węzły na grupy niemogące się komunikować, mimo że same działają poprawnie. | |
| pojemność modelumodel capacity | Zdolność modelu do dopasowania szerokiego zakresu funkcji; zbyt duża sprzyja przeuczeniu, zbyt mała niedouczeniu. | |
| polecenieCommand | Wzorzec kapsułkujący żądanie jako obiekt, co umożliwia parametryzowanie, kolejkowanie, rejestrowanie i cofanie operacji. | |
| polimorfizm | Zdolność kodu lub funkcji do działania jednolicie na wartościach wielu różnych typów. | |
| polimorfizm ad hoc | Sposób, w którym funkcja zachowuje się różnie zależnie od typu argumentu, realizowany np. przez przeciążanie lub klasy typów. | |
| polimorfizm parametryczny | Sposób, w którym funkcja działa jednolicie dla dowolnego typu parametryzującego, niezależnie od jego konkretnej postaci. | |
| polityka | Odwzorowanie ze stanów na akcje (lub rozkłady akcji), które determinuje zachowanie agenta w środowisku. | |
| polityka bezpieczeństwa | Zbiór reguł określających stany dozwolone i zabronione w systemie oraz to, kto może wykonywać jakie operacje na zasobach. | |
| polityka zapisu | Reguła aktualizacji niższego poziomu pamięci przy zapisie do cache: natychmiastowa (write-through) lub odroczona do wymiany bloku (write-back). | |
| połączenie rezydualneskip connection; residual connection | Pominięcie warstw przez dodanie wejścia do ich wyjścia, ułatwiające propagację gradientu i trenowanie bardzo głębokich sieci. | |
| poolingłączenie; pooling | Operacja agregująca lokalne obszary mapy cech (np. maksimum lub średnia) w celu redukcji wymiarowości i uodpornienia na małe przesunięcia. | |
| port | Liczbowy identyfikator punktu końcowego komunikacji, pozwalający skierować dane do właściwego procesu aplikacyjnego na hoście. | |
| porządek całkowity | Uporządkowanie, w którym wszystkie procesy dostarczają zbiór komunikatów w tej samej, jednoznacznie określonej kolejności. | |
| porządek przyczynowy | Sposób uporządkowania komunikatów lub zdarzeń, w którym każde zdarzenie jest dostarczane dopiero po wszystkich zdarzeniach, od których przyczynowo zależy. | |
| postać normalna | Wyrażenie, do którego nie można już zastosować żadnej reguły redukcji; reprezentuje w pełni obliczony wynik. | |
| postać normalna Boyce-CoddaBCNF | Wzmocnienie trzeciej postaci normalnej: dla każdej nietrywialnej zależności funkcyjnej jej lewa strona musi być nadkluczem relacji. | |
| postęp | Własność, w której poprawnie otypowane wyrażenie jest wartością albo może wykonać kolejny krok obliczenia, więc nie utyka w stanie błędu. | |
| potok i filtrypipes and filters | Styl przetwarzania strumieniowego, w którym dane przepływają przez sekwencję niezależnych komponentów (filtrów) połączonych kanałami (potokami) przekształcających wejście w wyjście. | |
| potok instrukcjipipelining | Technika nakładania wykonania kolejnych instrukcji na siebie przez podział przetwarzania na etapy działające równolegle na różnych instrukcjach. | |
| potok wdrożeniowyang. deployment pipeline | Zautomatyzowana, etapowa reprezentacja procesu doprowadzania zmiany od kontroli wersji do produkcji, w której każdy etap warunkuje przejście do następnego. | |
| potokowaniepipelining | Wykonanie planu, w którym krotki wynikowe operatora są przekazywane bezpośrednio do następnego operatora bez materializacji wyników pośrednich. | |
| potwierdzenieACK | Komunikat zwrotny odbiorcy informujący nadawcę o poprawnym odebraniu danych do określonego numeru sekwencyjnego. | |
| powinowactwo procesoraCPU affinity → powinowactwo procesora | Powiązanie zadania z określonym procesorem lub rdzeniem, tak aby było tam szeregowane dla lepszego wykorzystania pamięci podręcznej. | |
| powrótang. backtracking | Metoda przeszukiwania przestrzeni rozwiązań przez systematyczne rozszerzanie częściowego rozwiązania i wycofywanie się po napotkaniu ślepej ścieżki. | |
| powtórka doświadczeń | Technika przechowywania przejść w buforze i losowego ich próbkowania do uczenia, dekorelująca dane i poprawiająca efektywność próbkową. | |
| poziom izolacji | Stopień ochrony transakcji przed anomaliami współbieżności (np. read committed, repeatable read, serializable), wyznaczający dopuszczalne zjawiska. | |
| pożyczanie | Uzyskanie tymczasowej referencji do zasobu bez przejęcia jego własności, podlegające regułom wykluczania współbieżnego dostępu zapisującego. | |
| praca operacyjnatoil | Ręczna, powtarzalna i zautomatyzowalna praca związana z utrzymaniem usługi, nieprzynosząca trwałej wartości i skalująca się z obciążeniem. | |
| prawo skalowaniascaling law | Empiryczna zależność potęgowa wiążąca jakość modelu z liczbą parametrów, rozmiarem danych i budżetem obliczeniowym. | |
| precyzjaang. precision | Udział poprawnych wskazań klasy pozytywnej wśród wszystkich wskazań tej klasy; mierzy frakcję trafnych spośród przewidzianych pozytywów. | |
| predykat | Wyrażenie oznaczające relację lub własność elementów dziedziny, dające zdanie po podstawieniu argumentów. | |
| prefiks sieci | Wiodąca, wspólna część adresów należących do jednej podsieci, zapisywana z długością w notacji bezklasowej. | |
| problem faktoryzacji | Trudność rozkładu dużej liczby złożonej na czynniki pierwsze; fundament bezpieczeństwa schematu RSA. | |
| problem korespondencji PostaPCP | Problem doboru ciągu par słów dających po sklejeniu identyczne łańcuchy; klasyczny problem nierozstrzygalny. | |
| problem logarytmu dyskretnegoDLP | Trudność obliczeniowa znalezienia wykładnika w grupie cyklicznej dla danej potęgi generatora; podstawa bezpieczeństwa wielu schematów asymetrycznych. | |
| problem nierozstrzygalny | Problem decyzyjny, dla którego nie istnieje algorytm dający poprawną odpowiedź dla każdego wejścia. | |
| problem stopu | Problem rozstrzygnięcia, czy dany program zatrzyma się dla danego wejścia; dowodliwie nierozstrzygalny. | |
| procedura | Podprogram wykonywany dla efektów ubocznych, niezwracający wartości wynikowej w sensie matematycznej funkcji. | |
| proces | Wykonujący się egzemplarz programu wraz z własną przestrzenią adresową, kodem, danymi, stosem i kontekstem rejestrów, zarządzany przez system operacyjny. | |
| proces decyzyjny MarkowaMDP | Formalny model środowiska zdefiniowany przez stany, akcje, prawdopodobieństwa przejść i nagrody, w którym przyszły stan zależy tylko od stanu i akcji bieżącej. | |
| proces zombi | Proces, który zakończył działanie, lecz jego wpis w tablicy procesów trwa, bo proces macierzysty nie odebrał jeszcze jego statusu zakończenia. | |
| procesor wielordzeniowymulticore | Układ scalający wiele niezależnych rdzeni wykonawczych na jednej kości, realizujący równoległość na poziomie wątków i procesów. | |
| programowanie aspektoweAOP — Aspect-Oriented Programming | Paradygmat wydzielający zagadnienia przekrojowe (np. logowanie, transakcje) do aspektów wplatanych w kod programu w określonych punktach. | |
| programowanie defensywne | Styl pisania kodu zakładający możliwość nieprawidłowych danych i stanów, chroniący program przez walidację wejść i obsługę błędów. | |
| programowanie deklaratywne | Paradygmat, w którym określa się, jaki ma być wynik obliczenia, a nie kolejność kroków prowadzących do niego. | |
| programowanie dynamiczne | Technika rozwiązywania problemów z podproblemami nakładającymi się, polegająca na jednokrotnym obliczaniu i zapamiętywaniu rozwiązań podproblemów. | |
| programowanie funkcyjne | Paradygmat traktujący obliczenia jako ewaluację funkcji matematycznych, unikający stanu zmiennego i efektów ubocznych. | |
| programowanie imperatywne | Paradygmat opisujący obliczenia jako sekwencję instrukcji zmieniających stan programu poprzez przypisania do zmiennych. | |
| programowanie linioweLP (ang. linear programming) | Metoda optymalizacji funkcji liniowej przy ograniczeniach w postaci liniowych nierówności i równości. | |
| programowanie logiczne | Paradygmat, w którym program jest zbiorem faktów i reguł logicznych, a obliczenie polega na automatycznym wnioskowaniu odpowiedzi na zapytanie. | |
| programowanie obiektoweOOP — Object-Oriented Programming | Paradygmat organizujący program wokół obiektów łączących dane i operacje, komunikujących się przez wywołania metod. | |
| programowanie proceduralne | Odmiana programowania imperatywnego strukturyzująca kod w procedury i funkcje wywoływane w celu wykonania zadań na wspólnym stanie. | |
| programowanie sterowane testamiTDD → programowanie sterowane testami | Technika wytwarzania, w której najpierw pisze się test definiujący wymaganie, a potem minimalny kod, który ten test spełnia, po czym następuje refaktoryzacja. | |
| programowanie strukturalne | Dyscyplina konstruowania programów wyłącznie ze złożeń sekwencji, wyboru i iteracji, bez nieograniczonych skoków. | |
| programowanie w parach | Technika, w której dwie osoby pracują nad jednym stanowiskiem: jedna pisze kod, druga na bieżąco go recenzuje, wymieniając się rolami. | |
| programowanie współbieżne | Paradygmat strukturyzujący program jako współdziałające procesy lub wątki, których wykonanie może się przeplatać lub odbywać równolegle. | |
| projekcjaoperacja pi | Jednoargumentowa operacja algebry relacyjnej zwracająca relację z wybranym podzbiorem atrybutów, z usunięciem powtórzonych krotek. | |
| projektowanie kontraktoweDesign by Contract | Metoda określania wzajemnych zobowiązań komponentów przez warunki wstępne, końcowe i niezmienniki traktowane jak kontrakt. | |
| propagacja kontekstu | Przekazywanie identyfikatorów śladu i przedziału między usługami w nagłówkach żądań, umożliwiające powiązanie operacji w jeden ślad rozproszony. | |
| propagacja wstecznabackpropagation | Algorytm obliczania gradientu funkcji straty względem parametrów sieci przez wsteczne stosowanie reguły łańcuchowej warstwa po warstwie. | |
| protokół komunikacyjny | Zbiór reguł określających format, kolejność i znaczenie komunikatów wymienianych między jednostkami sieci oraz akcje podejmowane przy ich wysyłaniu i odbiorze. | |
| protokół niezawodny | Protokół transportowy gwarantujący dostarczenie danych bez utraty, duplikacji i w poprawnej kolejności dzięki potwierdzeniom i retransmisjom. | |
| protokół podsłuchusnooping | Mechanizm utrzymania spójności cache, w którym kontrolery monitorują wspólną magistralę i reagują na operacje innych procesorów na współdzielonych blokach. | |
| protokół statusu certyfikatuOCSP | Protokół do bieżącego odpytywania o status unieważnienia pojedynczego certyfikatu, alternatywny wobec pobierania całej listy CRL. | |
| protokół WALwrite-ahead logging | Zasada nakazująca zapisać rekord dziennika opisujący zmianę przed utrwaleniem samej zmienionej strony danych na dysku. | |
| protokół wyzwanie-odpowiedź | Schemat uwierzytelniania, w którym weryfikator wysyła losowe wyzwanie, a strona dowodzi tożsamości, zwracając poprawną odpowiedź obliczoną z użyciem swojego sekretu. | |
| prototyp | Wzorzec tworzący nowe obiekty przez kopiowanie istniejącego egzemplarza-wzorca zamiast wywoływania konstruktora klasy. | |
| proxyserwer pośredniczący | Pośrednik przekazujący żądania między klientem a serwerem we własnym imieniu, mogący filtrować, buforować lub modyfikować ruch. | |
| próbkowanie śladów | Selektywne zachowywanie części śladów rozproszonych w celu ograniczenia kosztów przechowywania przy zachowaniu reprezentatywności danych. | |
| przechodzenie drzewa | Systematyczne odwiedzanie każdego węzła drzewa, w porządku in-order, pre-order, post-order lub wszerz. | |
| przechodzenie ścieżkidirectory traversal | Dostęp do plików spoza zamierzonego katalogu przez manipulację sekwencjami ścieżki, np. "../", w danych wejściowych aplikacji. | |
| przeciążenie kaskadowecascading failure | Awaria propagująca się przez system, gdy uszkodzenie jednego komponentu przenosi obciążenie na kolejne, powodując ich kolejne awarie. | |
| przedział niepewności | Ograniczony zakres czasu rzeczywistego, w którym z gwarancją mieści się prawdziwa chwila zdarzenia, mimo niedokładności zegarów fizycznych. | |
| przedział śladuspan | Pojedyncza, nazwana jednostka pracy w śladzie rozproszonym, opisana czasem rozpoczęcia, trwaniem i atrybutami; podstawowy element budujący ślad. | |
| przegląd kodu | Systematyczne badanie kodu źródłowego przez osoby inne niż autor w celu wykrycia defektów i poprawy jakości. | |
| przekazywanie komunikatów | Model współbieżności, w którym procesy koordynują działanie wyłącznie przez wysyłanie i odbieranie komunikatów, bez współdzielonej pamięci. | |
| przekrój spójnyconsistent cut | Globalny stan, w którym dla każdego odebranego komunikatu uwzględniono również jego wysłanie; nie zawiera zdarzeń łamiących przyczynowość. | |
| przełączanie awaryjnefailover | Automatyczne przejęcie funkcji uszkodzonego komponentu przez element zapasowy w celu zachowania ciągłości działania usługi. | |
| przełączanie kontekstu | Zapisanie stanu jednego wykonywanego procesu i odtworzenie stanu innego, by procesor mógł podjąć wykonywanie tego drugiego. | |
| przełącznikswitch | Urządzenie warstwy łącza przekazujące ramki tylko do portu docelowego na podstawie adresu MAC, izolując domeny kolizyjne między portami. | |
| przełącznik funkcjiang. feature flag/toggle | Mechanizm warunkowego włączania lub wyłączania funkcjonalności w działającym systemie bez ponownego wdrażania kodu. | |
| przepełnienie bufora | Zapis danych poza granicami przydzielonego bufora w pamięci, nadpisujący sąsiednie obszary i umożliwiający zmianę przepływu sterowania programu. | |
| przepełnienie stosustack overflow → przepełnienie stosu | Stan błędu polegający na próbie włożenia elementu na stos, który osiągnął maksymalną pojemność. | |
| przepisywanie zapytania | Przekształcanie zapytania w równoważne semantycznie wyrażenie o potencjalnie niższym koszcie, np. przez przesuwanie selekcji czy spłaszczanie podzapytań. | |
| przepływ w sieci | Funkcja przypisująca łukom sieci wartości spełniające ograniczenia przepustowości i zachowania przepływu w wierzchołkach pośrednich. | |
| przepustowośćthroughput | Liczba zapytań lub tokenów przetwarzanych przez system inferencji w jednostce czasu. | |
| przepustowość kanału | Maksymalna informacja wzajemna między wejściem a wyjściem kanału po wszystkich rozkładach wejścia; górne ograniczenie szybkości niezawodnej transmisji. | |
| przestrzeń nazwnamespace | Mechanizm jądra Linux izolujący widok zasobów systemowych (procesy, sieć, montowania) dla grupy procesów, stanowiący podstawę izolacji kontenerów. | |
| przestrzeń ukryta | Niskowymiarowa przestrzeń reprezentacji, w której model koduje istotne czynniki zmienności danych. | |
| przesuwanie selekcji | Heurystyka optymalizacji przemieszczająca operacje selekcji jak najbliżej źródeł danych, by wcześnie zmniejszyć liczbę przetwarzanych krotek. | |
| przeszukiwanie w głąbDFS | Algorytm przeglądania grafu zagłębiający się maksymalnie wzdłuż każdej gałęzi przed nawrotem do nieodwiedzonych wierzchołków. | |
| przeszukiwanie wiązkowebeam search | Heurystyka dekodowania utrzymująca k najbardziej prawdopodobnych częściowych sekwencji na każdym kroku generacji. | |
| przeszukiwanie wszerzBFS | Algorytm przeglądania grafu odwiedzający wierzchołki warstwami według rosnącej odległości od źródła. | |
| przeszukiwanie wyczerpująceang. brute force | Strategia rozwiązywania problemu przez systematyczne wygenerowanie i sprawdzenie wszystkich kandydatów na rozwiązanie. | |
| przetwarzanie języka naturalnegoNLP | Dział sztucznej inteligencji zajmujący się automatyczną analizą i generowaniem tekstu oraz mowy w językach ludzkich za pomocą metod obliczeniowych. | |
| przetwarzanie w chmurze | Model dostępu na żądanie przez sieć do współdzielonej puli konfigurowalnych zasobów obliczeniowych, szybko udostępnianych przy minimalnym nakładzie zarządzania. | |
| przeuczenieoverfitting | Stan, w którym model dopasowuje się do szumu danych treningowych, osiągając niski błąd treningowy, ale wysoki błąd na danych testowych. | |
| przewidywanie rozgałęzieńbranch prediction | Mechanizm prognozujący wynik instrukcji warunkowej, by potok mógł kontynuować pobieranie instrukcji bez czekania na rozstrzygnięcie skoku. | |
| przezroczystość referencyjna | Własność wyrażenia, które można zastąpić jego wartością bez zmiany zachowania programu. | |
| przycinaniepruning | Usuwanie nadmiarowych wag, neuronów lub kanałów sieci, by zmniejszyć liczbę parametrów i koszt obliczeniowy przy zachowaniu jakości. | |
| przydział pamięci | Dynamiczne przyznawanie i zwalnianie bloków pamięci procesom na żądanie, zarządzane przez alokator z wykorzystaniem strategii dopasowania. | |
| PSPACE | Klasa problemów decyzyjnych rozstrzygalnych przez deterministyczną maszynę Turinga z użyciem pamięci wielomianowej względem rozmiaru wejścia. | |
| PSPACE-zupełnośćPSPACE-complete | Własność problemu należącego do PSPACE i będącego co najmniej tak trudnym jak każdy inny problem tej klasy względem redukcji wielomianowej. | |
| publikuj-subskrybujpub-sub | Styl komunikacji, w którym nadawcy publikują komunikaty do kategorii zdarzeń, a odbiorcy subskrybują wybrane kategorie, bez wzajemnej zależności. | |
| pula zasobówresource pooling | Zgrupowanie zasobów obliczeniowych dostawcy obsługujące wielu odbiorców z dynamicznym przydziałem fizycznych i wirtualnych zasobów według popytu. | |
| punkt kontrolnycheckpoint | Zapisany migawkowo stan procesu lub systemu na trwałym nośniku, umożliwiający wznowienie obliczeń po awarii. | |
| punkt montowania | Katalog w istniejącym drzewie katalogów, do którego dołącza się inny system plików, czyniąc jego zawartość dostępną pod tą ścieżką. | |
| Q | ||
| Q-learning | Algorytm off-policy uczenia różnic czasowych aktualizujący funkcję akcja-wartość ku optimum niezależnie od polityki generującej dane. | |
| QoSQuality of Service | Jakość usługi — zdolność sieci do zapewnienia ruchowi gwarantowanych parametrów przepustowości, opóźnienia, zmienności opóźnienia i strat (Quality of Service). | |
| R | ||
| rachunek lambda z typamiSTLC | Formalny rachunek funkcji z systemem typów ograniczającym poprawne wyrażenia, stanowiący rdzeń teorii typów języków programowania. | |
| rachunek piπ-calculus | Algebra procesów modelująca współbieżność z mobilnością — nazwy kanałów mogą być przesyłane jako komunikaty, zmieniając topologię połączeń. | |
| RAIIResource Acquisition Is Initialization | Wzorzec wiążący czas życia zasobu z czasem życia obiektu: pozyskanie w konstruktorze, zwolnienie w destruktorze przy wyjściu z zakresu. | |
| ramka | Jednostka danych warstwy łącza, opakowująca pakiet w nagłówek i stopkę z adresami sprzętowymi oraz polem kontroli błędów do transmisji przez pojedyncze łącze. | |
| ramka aktywacjirekord aktywacji | Obszar stosu przydzielany wywołaniu funkcji, przechowujący jej argumenty, zmienne lokalne i adres powrotu. | |
| ramka strony | Blok fizycznej pamięci operacyjnej o stałym rozmiarze równym stronie, do którego mapowana jest strona wirtualna. | |
| ransomware | Złośliwe oprogramowanie szyfrujące dane ofiary lub blokujące dostęp do systemu, żądające okupu za przywrócenie dostępu. | |
| RBACRole-Based Access Control | Model nadawania uprawnień poprzez przypisywanie podmiotów do ról, a uprawnień do ról, zamiast bezpośrednio do podmiotów. | |
| redukcja | Przekształcenie jednego problemu w inny, tak że rozwiązanie drugiego daje rozwiązanie pierwszego; podstawa projektowania i klasyfikacji złożoności. | |
| redukcja betaβ-redukcja | Podstawowa reguła obliczeniowa rachunku lambda: aplikacja abstrakcji do argumentu zastępuje go w ciele za związaną zmienną. | |
| redukcja Turingaredukcja Cooka | Sprowadzenie jednego problemu do drugiego z wykorzystaniem wyroczni rozwiązującej problem docelowy wielokrotnie, mierzące względną trudność obliczeniową. | |
| redukcja wielomianowaredukcja Karpa | Przekształcenie instancji jednego problemu w instancję drugiego, obliczalne w czasie wielomianowym i zachowujące odpowiedź, służące porównaniu trudności problemów. | |
| redukcja wymiarowości | Przekształcenie danych z przestrzeni wysokowymiarowej do niższego wymiaru z zachowaniem istotnej struktury lub wariancji. | |
| redundancjaredundancy | Celowe powielanie krytycznych komponentów lub danych, tak aby awaria jednego elementu nie spowodowała utraty funkcji całego systemu. | |
| refaktoryzacja | Zmiana wewnętrznej struktury kodu poprawiająca jego czytelność i strukturę bez modyfikacji obserwowalnego zachowania zewnętrznego. | |
| refaktoryzacja architektoniczna | Stopniowe przekształcanie struktury architektury systemu w celu poprawy atrybutów jakościowych przy zachowaniu funkcjonalności. | |
| regresja | Zadanie predykcji, w którym model przewiduje ciągłą wartość liczbową na podstawie cech wejściowych. | |
| regresja logistyczna | Model liniowy klasyfikacji szacujący prawdopodobieństwo przynależności do klasy przez przepuszczenie kombinacji liniowej cech przez funkcję sigmoidalną. | |
| regularyzacja | Technika ograniczania złożoności modelu przez dodanie kary do funkcji celu lub inne ograniczenia, redukująca przeuczenie i poprawiająca uogólnianie. | |
| regularyzacja L1lasso | Dodanie do funkcji straty kary proporcjonalnej do sumy wartości bezwzględnych wag, sprzyjającej rozwiązaniom rzadkim z zerowymi wagami. | |
| regularyzacja L2weight decay | Dodanie do funkcji straty kary proporcjonalnej do kwadratu normy parametrów, co zmniejsza ich wartości i poprawia generalizację. | |
| reguła wnioskowania | Schemat dopuszczający przejście od formuł przesłankowych do wniosku w systemie dedukcyjnym, np. modus ponens. | |
| rejestr obrazów | Usługa przechowująca i dystrybuująca obrazy kontenerów, umożliwiająca ich publikowanie i pobieranie przez klientów wykonawczych. | |
| rekurencja | Technika definiowania podprogramu poprzez bezpośrednie lub pośrednie odwołanie do samego siebie aż do osiągnięcia przypadku bazowego. | |
| rekurencja ogonowa | Postać rekurencji, w której wywołanie rekurencyjne jest ostatnią operacją funkcji, co umożliwia wykonanie bez narastania stosu. | |
| relacjarelacja (tabela) | Matematyczna struktura danych będąca podzbiorem iloczynu kartezjańskiego dziedzin atrybutów; reprezentuje zbiór krotek o jednolitym schemacie. Implementowana jako tabela. | |
| relacja porządku | Relacja zwrotna, antysymetryczna i przechodnia, porządkująca elementy zbioru; częściowa, gdy nie wszystkie pary są porównywalne. | |
| relacja równoważności | Relacja dwuargumentowa zwrotna, symetryczna i przechodnia, dzieląca zbiór na rozłączne klasy abstrakcji. | |
| relacja stało-się-przedhappened-before | Częściowy porządek na zdarzeniach systemu rozproszonego wyrażający potencjalną zależność przyczynową: zdarzenie a poprzedza b w tym samym procesie lub przez przesłany komunikat. | |
| relaksacja | Złagodzenie ograniczeń problemu w celu uzyskania łatwiejszego zadania, którego rozwiązanie daje oszacowanie optimum oryginału. | |
| ReLUrectified linear unit | Prostowana jednostka liniowa — funkcja aktywacji zwracająca maksimum z zera i wejścia, łagodząca problem zanikającego gradientu. | |
| replika | Jedna z wielu identycznych instancji obciążenia utrzymywanych równolegle dla dostępności i równoważenia obciążenia. | |
| replikacja | Utrzymywanie kopii tych samych danych na wielu węzłach w celu zwiększenia dostępności, odporności na awarie i lokalności odczytu. | |
| replikacja maszyny stanowejSMR — state machine replication | Metoda zapewniania spójności replik przez wykonywanie tej samej deterministycznej sekwencji poleceń w identycznym porządku na każdej kopii. | |
| repozytorium artefaktów | Wersjonowany magazyn przechowujący i udostępniający artefakty budowy oraz zależności, zapewniający ich powtarzalne pobieranie w potoku. | |
| retransmisja | Ponowne wysłanie danych, dla których nadawca nie otrzymał potwierdzenia w wyznaczonym czasie lub wykrył ich utratę. | |
| RISCReduced Instruction Set Computer | Architektura o zredukowanej liście rozkazów: niewiele prostych instrukcji o stałej długości, sprzyjających potokowaniu i operacjom rejestr-rejestr. | |
| RLHFReinforcement Learning from Human Feedback | Uczenie ze wzmocnieniem na podstawie preferencji ludzi — dostrajanie modelu tak, by jego wyjścia maksymalizowały nagrodę odzwierciedlającą oceny człowieka. | |
| rodzaj | Typ typów: klasyfikacja konstruktorów typów określająca ich aplikowalność, analogiczna do typów dla wartości. | |
| rotacja | Lokalna operacja restrukturyzująca drzewo wyszukiwań, zmieniająca układ trzech węzłów z zachowaniem porządku, używana do balansowania. | |
| ROUGERecall-Oriented Understudy for Gisting Evaluation | Rodzina miar jakości streszczeń porównujących pokrycie n-gramów i najdłuższych podsekwencji między tekstem a referencją. | |
| routing | Wyznaczanie ścieżek, którymi pakiety są przesyłane między sieciami, na podstawie informacji o topologii i adresach docelowych. | |
| routing stanu łączalink-state | Algorytm routingu, w którym każdy węzeł rozgłasza stan swoich łączy, buduje pełną mapę topologii i liczy najkrótsze ścieżki. | |
| routing wektora odległościdistance-vector | Algorytm routingu, w którym węzły wymieniają z sąsiadami szacowane odległości do celów i iteracyjnie obliczają najkrótsze trasy. | |
| rozgłoszenie atomowetotal order broadcast | Prymityw komunikacyjny dostarczający każdy komunikat do wszystkich poprawnych procesów w identycznym porządku całkowitym, na zasadzie wszystko-albo-nic. | |
| rozliczanie według zużyciapay-per-use | Model płatności, w którym opłata zależy od faktycznie zmierzonego wykorzystania zasobów, bez kosztów stałych za niewykorzystaną pojemność. | |
| rozpoznawanie nazw własnychNER | Wykrywanie i klasyfikowanie w tekście fragmentów odnoszących się do encji nazwanych, takich jak osoby, organizacje czy miejsca. | |
| rozstrzygalność | Własność języka, dla którego istnieje maszyna Turinga zatrzymująca się i poprawnie odpowiadająca tak/nie dla każdego wejścia. | |
| rozwiązywanie koreferencjicoreference resolution | Wskazywanie wyrażeń w tekście, które odnoszą się do tej samej encji w świecie rzeczywistym. | |
| rozwiązywanie nazwresolucja DNS | Tłumaczenie czytelnej nazwy zasobu na odpowiadający jej adres sieciowy poprzez zapytanie do rozproszonego systemu nazw. | |
| rozwój sterowany zachowaniemBDD → rozwój sterowany zachowaniem | Metodyka rozszerzająca TDD, w której wymagania zapisuje się jako wykonywalne scenariusze zachowania w języku zrozumiałym dla interesariuszy. | |
| równanie Bellmana | Rekurencyjna zależność wyrażająca wartość stanu przez nagrodę bieżącą i zdyskontowaną wartość stanów następnych; rdzeń programowania dynamicznego w RL. | |
| równoległość | Własność wykonania, w której wiele operacji jest realizowanych dosłownie jednocześnie na osobnych jednostkach przetwarzania. | |
| równoważenie obciążeniaload balancing | Rozdzielanie przychodzących żądań pomiędzy wiele instancji usługi w celu uniknięcia przeciążenia pojedynczego węzła i poprawy przepustowości. | |
| RPrandomized polynomial | Klasa problemów rozstrzygalnych w wielomianowym czasie przez maszynę probabilistyczną z jednostronnym błędem: nigdy nie myli się dla instancji negatywnych. | |
| RPCRemote Procedure Call | Mechanizm wywołania procedury wykonywanej w innej przestrzeni adresowej (zwykle na zdalnym hoście), ukrywający komunikację sieciową za interfejsem zwykłego wywołania lokalnego. | |
| rzadki pliksparse file → rzadki plik | Plik, w którym ciągłe obszary zerowe nie zajmują bloków na nośniku, lecz są reprezentowane jako luki w mapie alokacji, oszczędzając miejsce. | |
| rzadkośćsparsity | Własność modelu, w którym znaczna część wag ma wartość zero, co umożliwia kompresję i przyspieszenie obliczeń rzadkich. | |
| S | ||
| S-blokS-box | Tablica podstawień odwzorowująca wejściowe bity na wyjściowe, wprowadzająca nieliniowość do szyfru blokowego. | |
| SaaSSoftware as a Service | Model usługowy, w którym odbiorca korzysta z aplikacji dostawcy działającej w chmurze, bez zarządzania infrastrukturą ani samą aplikacją. | |
| samoobsługa na żądanieon-demand self-service | Zdolność odbiorcy do samodzielnego udostępniania zasobów obliczeniowych automatycznie, bez interakcji z personelem dostawcy usług. | |
| samouwagaself-attention | Wariant uwagi, w którym zapytania, klucze i wartości pochodzą z tej samej sekwencji, modelując zależności między jej elementami. | |
| schemat dynamicznyschema-on-read | Własność systemu, w którym struktura rekordów nie jest narzucana z góry, lecz określana przy odczycie przez aplikację (schema-on-read). | |
| schemat gwiazdy | Model wymiarowy z centralną tabelą faktów połączoną bezpośrednio z odnotowanymi tabelami wymiarów, zoptymalizowany pod zapytania analityczne. | |
| schemat płatka śniegu | Wariant modelu wymiarowego, w którym tabele wymiarów są znormalizowane na kolejne tabele powiązane relacjami. | |
| schemat relacji | Opis struktury relacji: nazwa wraz z listą atrybutów i ich dziedzin; definiuje intensję, niezależnie od aktualnych krotek. | |
| segmentPDU warstwy transportu | Jednostka danych warstwy transportowej zawierająca nagłówek transportowy i fragment strumienia danych aplikacji. | |
| segmentacja | Schemat zarządzania pamięcią dzielący przestrzeń adresową na segmenty o zmiennej długości odpowiadające logicznym jednostkom programu, adresowane parą numer segmentu i przesunięcie. | |
| segmentacja sieci | Podział sieci na izolowane podsieci w celu ograniczenia propagacji zagrożeń i kontroli ruchu między strefami. | |
| sekcja krytyczna | Fragment kodu operujący na zasobie współdzielonym, który musi być wykonywany przez jedno zadanie naraz, aby zachować spójność. | |
| selekcjaoperacja sigma | Jednoargumentowa operacja algebry relacyjnej zwracająca krotki relacji spełniające zadany predykat logiczny; zachowuje schemat. | |
| semafor | Zmienna całkowita modyfikowana wyłącznie atomowymi operacjami opuszczania i podnoszenia, służąca do synchronizacji dostępu do zasobów. | |
| semantyka aksjomatyczna | Sposób opisu znaczenia programów przez asercje logiczne o stanach przed i po wykonaniu, zwykle za pomocą trójek Hoare'a. | |
| semantyka denotacyjna | Sposób nadawania znaczenia programom przez odwzorowanie konstrukcji składniowych na obiekty matematyczne (denotacje) w dziedzinach semantycznych. | |
| semantyka dużych krokówsemantyka naturalna | Wariant semantyki operacyjnej wiążący wyrażenie bezpośrednio z jego końcową wartością bez opisu pośrednich kroków. | |
| semantyka kopiuj-przy-zapisieCoW → kopiuj-przy-zapisie | Strategia, w której modyfikacja danych zapisuje nowe wersje bloków zamiast nadpisywać istniejące, zachowując starą wersję do czasu zatwierdzenia. | |
| semantyka małych krokówsemantyka strukturalna (SOS) | Wariant semantyki operacyjnej opisujący wykonanie jako pojedyncze, atomowe przejścia redukcyjne między konfiguracjami. | |
| semantyka operacyjna | Sposób definiowania znaczenia programu przez opis kroków wykonania na abstrakcyjnej maszynie lub przez reguły przejść między stanami. | |
| separacja obowiązkówSoD; Separation of Duties | Zasada dzielenia krytycznego zadania między wiele podmiotów tak, by żaden samodzielnie nie mógł go nadużyć ani ukończyć. | |
| serializowalność | Kryterium poprawności wykonania współbieżnych transakcji: efekt jest równoważny pewnemu wykonaniu szeregowemu tych transakcji. | |
| serializowalność migawkowasnapshot isolation | Poziom izolacji, w którym transakcja czyta spójną migawkę bazy z chwili rozpoczęcia, a konflikt zapis-zapis powoduje przerwanie jednej z transakcji. | |
| serverlessprzetwarzanie bezserwerowe | Model wykonywania, w którym dostawca dynamicznie zarządza serwerami i skalowaniem, a odbiorca nie aprowizuje ani nie utrzymuje infrastruktury. | |
| serwowanie modelimodel serving | Udostępnianie wytrenowanego modelu jako usługi obsługującej zapytania predykcyjne w produkcji. | |
| sesja | Logiczny, trwający w czasie kontekst wymiany danych między dwiema stronami, utrzymywany ponad pojedynczymi żądaniami przez identyfikator. | |
| SGDstochastic gradient descent | Stochastyczny spadek gradientu — wariant spadku gradientu szacujący gradient na losowej próbce (mini-paczce) zamiast całego zbioru danych. | |
| shardingpartycjonowanie poziome | Poziome partycjonowanie danych na rozłączne podzbiory (shardy) rozmieszczone na wielu węzłach w celu skalowania pojemności i przepustowości. | |
| siatka usługservice mesh | Dedykowana warstwa infrastruktury sterująca komunikacją między usługami, zapewniająca routing, obserwowalność i bezpieczeństwo bez zmian w kodzie aplikacji. | |
| sieć dostarczania treściCDN | Rozproszona geograficznie infrastruktura serwerów buforujących, dostarczająca treść z węzła najbliższego użytkownikowi w celu zmniejszenia opóźnień. | |
| sieć Feistela | Struktura szyfru blokowego dzieląca blok na dwie połowy przetwarzane iteracyjnie funkcją rundy, odwracalna bez odwracania tej funkcji. | |
| sieć głęboka | Sieć neuronowa z wieloma warstwami ukrytymi, ucząca hierarchiczne reprezentacje danych o rosnącym poziomie abstrakcji. | |
| sieć nakładkowaoverlay network | Wirtualna sieć logiczna zbudowana na istniejącej infrastrukturze, umożliwiająca komunikację kontenerów między węzłami niezależnie od topologii fizycznej. | |
| sieć Petriego | Formalny model graficzny systemów współbieżnych opisujący przepływ znaczników przez miejsca i przejścia, reprezentujący stany i zdarzenia. | |
| sieć podstawieniowo-permutacyjnaSPN | Architektura szyfru blokowego naprzemiennie stosująca warstwy podstawień (S-bloki) i permutacji bitów w wielu rundach. | |
| sieć rekurencyjna (RNN)RNN; recurrent neural network | Architektura przetwarzająca sekwencje przez stan ukryty rekurencyjnie aktualizowany w kolejnych krokach czasowych. | |
| sieć splotowa (CNN)CNN; convolutional neural network | Architektura wykorzystująca warstwy splotowe z dzielonymi wagami do ekstrakcji lokalnych cech, dominująca w przetwarzaniu obrazów. | |
| silna normalizacja | Własność systemu, w którym każda sekwencja redukcji dowolnego wyrażenia jest skończona i kończy się postacią normalną. | |
| silnie spójna składowaSCC | Maksymalny zbiór wierzchołków grafu skierowanego, w którym każdy jest osiągalny z każdego innego. | |
| singleton | Wzorzec konstrukcyjny gwarantujący istnienie najwyżej jednej instancji klasy i udostępniający do niej globalny punkt dostępu. | |
| skalowalnośćscalability | Zdolność systemu do utrzymania wydajności przy wzroście obciążenia poprzez proporcjonalne dodawanie zasobów. | |
| skalowanie pionowevertical scaling / scale up | Zwiększanie wydajności systemu przez dodanie zasobów (CPU, RAM) do pojedynczej maszyny obsługującej obciążenie. | |
| skalowanie poziomehorizontal scaling / scale out | Zwiększanie wydajności systemu przez dodawanie kolejnych jednostek (węzłów, instancji) obsługujących obciążenie, zamiast wzmacniania pojedynczej maszyny. | |
| skanowanie indeksowe | Pobieranie krotek przez przejście struktury indeksu zamiast odczytu całej relacji, zwykle wydajne przy wysokiej selektywności warunku. | |
| skanowanie podatności | Automatyczne badanie systemu pod kątem znanych słabości w celu identyfikacji i klasyfikacji zagrożeń. | |
| skanowanie portów | Technika rozpoznania polegająca na badaniu portów hosta w celu ustalenia otwartych usług i potencjalnych wektorów ataku. | |
| skojarzenie | Zbiór krawędzi grafu, z których żadne dwie nie mają wspólnego wierzchołka; skojarzenie maksymalne ma największą liczność. | |
| skrót kryptograficznyhash / digest | Ciąg bitów o stałej długości będący wynikiem działania funkcji skrótu na wiadomości, pełniący rolę jej zwięzłego odcisku. | |
| SLAService Level Agreement | Umowa o poziomie usługi (Service Level Agreement) — formalne zobowiązanie dostawcy wobec klienta dotyczące poziomu dostępności lub wydajności, z konsekwencjami za niedotrzymanie. | |
| SLIService Level Indicator | Wskaźnik poziomu usługi (Service Level Indicator) — mierzalna metryka opisująca rzeczywistą jakość usługi, np. opóźnienie czy odsetek poprawnych żądań. | |
| SLOService Level Objective | Cel poziomu usługi (Service Level Objective) — docelowa wartość wskaźnika niezawodności, którą system ma osiągnąć w danym okresie. | |
| smród koducode smell | Powierzchniowy objaw w kodzie sugerujący głębszy problem projektowy, np. zbyt długa metoda czy duplikacja, wskazujący kandydata do refaktoryzacji. | |
| SOAservice-oriented architecture | Architektura zorientowana na usługi (service-oriented architecture) — styl budujący system z luźno powiązanych, współdzielonych usług biznesowych dostępnych przez zdefiniowane interfejsy. | |
| SOLIDakronim 5 zasad | Zestaw pięciu zasad projektowania zorientowanego obiektowo (m.in. jednej odpowiedzialności, otwarte-zamknięte) wspierających utrzymywalność i rozszerzalność. | |
| sortowanie | Uporządkowanie elementów zbioru wedle relacji liniowego porządku zdefiniowanej na kluczach, dające ciąg niemalejący lub nierosnący. | |
| sortowanie pozycyjneradix sort | Algorytm liniowy sortujący klucze cyfra po cyfrze przy użyciu stabilnego sortowania pomocniczego, bez porównań między kluczami. | |
| sortowanie przez kopcowanieheapsort | Algorytm sortowania budujący kopiec binarny i kolejno usuwający korzeń, dający porządek w miejscu w czasie n log n. | |
| sortowanie przez scalaniemerge sort | Algorytm sortowania typu dziel-i-zwyciężaj, rekurencyjnie dzielący ciąg i scalający posortowane połowy; czas n log n. | |
| sortowanie przez zliczaniecounting sort | Algorytm liniowy zliczający wystąpienia kluczy z ograniczonego zakresu całkowitego i rozmieszczający elementy wg sum prefiksowych. | |
| sortowanie stabilne | Własność algorytmu sortowania zachowująca względną kolejność elementów o równych kluczach z wejścia. | |
| sortowanie szybkiequicksort | Algorytm sortowania dzielący ciąg względem elementu osiowego na części mniejsze i większe; średni czas n log n, pesymistyczny n². | |
| sortowanie topologiczne | Liniowe uporządkowanie wierzchołków grafu acyklicznego skierowanego zgodne z kierunkiem wszystkich krawędzi. | |
| sortowanie w miejscuin-place | Własność algorytmu sortującego dane przy stałej, niezależnej od rozmiaru wejścia, dodatkowej pamięci pomocniczej. | |
| sól kryptograficznasalt | Losowa wartość dodawana do hasła przed haszowaniem, czyniąca skróty unikalnymi i udaremniająca ataki z tablicami wstępnie obliczonymi. | |
| spadek gradientu | Iteracyjna metoda optymalizacji aktualizująca parametry w kierunku przeciwnym do gradientu funkcji straty, aby zmniejszyć jej wartość. | |
| spełnialnośćSAT | Własność formuły polegająca na istnieniu wartościowania nadającego jej wartość prawdy. | |
| spoofing | Podszywanie się pod inny podmiot lub adres (np. IP, ARP, e-mail) w celu oszukania systemu lub użytkownika co do źródła komunikacji. | |
| spójna składowa | Maksymalny podzbiór wierzchołków grafu wzajemnie osiągalnych przez ścieżki, wraz z łączącymi je krawędziami. | |
| spójnik logiczny | Operator zdaniotwórczy (np. negacja, koniunkcja, implikacja) budujący zdanie złożone z prostszych, którego wartość zależy od wartości składowych. | |
| spójnośćcohesion | Stopień, w jakim elementy pojedynczego modułu są ze sobą funkcjonalnie powiązane i służą jednemu zadaniu; wysoka spójność jest pożądana. | |
| spójność grafu | Własność grafu polegająca na istnieniu ścieżki między każdą parą wierzchołków; w grafach skierowanych rozróżnia się spójność silną i słabą. | |
| spójność monotoniczna odczytówmonotonic reads | Gwarancja sesyjna: jeśli proces odczytał pewną wartość obiektu, kolejne odczyty nie zwrócą wartości starszej niż już zaobserwowana. | |
| spójność monotoniczna zapisówmonotonic writes | Gwarancja sesyjna: zapisy jednego procesu są stosowane we wszystkich replikach w kolejności, w jakiej proces je wykonał. | |
| spójność ograniczonego rozbieżeniabounded staleness | Model określający dopuszczalną granicę rozbieżności replik — w wymiarze czasu, liczby wersji lub błędu numerycznego — zanim wymuszona zostanie synchronizacja. | |
| spójność ostateczna | Gwarancja, że przy braku nowych zapisów wszystkie repliki danego obiektu w końcu zbiegną do tej samej wartości. | |
| spójność pamięci podręcznychkoherencja cache | Własność systemu wieloprocesorowego gwarantująca, że wszystkie kopie danego bloku w różnych cache odzwierciedlają jego najnowszą wartość. | |
| spójność PRAMFIFO consistency | Model, w którym zapisy jednego procesu są widziane przez pozostałe w kolejności ich wykonania, lecz zapisy różnych procesów mogą być obserwowane w różnym porządku. | |
| spójność procesorowaprocessor consistency | Model, w którym zapisy każdego pojedynczego procesora są widziane przez wszystkie inne w kolejności programu, lecz globalny porządek zapisów różnych procesorów nie jest gwarantowany. | |
| spójność przyczynowa | Model gwarantujący, że operacje powiązane relacją przyczynowo-skutkową są widziane przez wszystkie procesy w tym samym porządku; operacje współbieżne mogą różnić się porządkiem. | |
| spójność sekwencyjna | Model, w którym wynik wykonania jest taki, jakby operacje wszystkich procesów wykonano w pewnym porządku globalnym zgodnym z kolejnością programu każdego procesu. | |
| spójność silna ostatecznaSEC | Wzmocnienie spójności ostatecznej: repliki, które otrzymały ten sam zbiór aktualizacji, mają identyczny stan, bez konieczności rozwiązywania konfliktów. | |
| spójność słaba | Model rozróżniający zwykłe dostępy od operacji synchronizacji; spójność pamięci jest wymuszana tylko w punktach synchronizacji. | |
| spójność zwolnieniowarelease consistency | Model słaby rozróżniający operacje acquire i release; zmiany stają się widoczne dla innych dopiero przy operacji zwolnienia blokady. | |
| sprawdzanie typów | Weryfikacja, że operacje w programie są stosowane do argumentów zgodnych z regułami systemu typów, zwykle w czasie kompilacji. | |
| sprzężeniecoupling | Stopień wzajemnej zależności między modułami; niskie sprzężenie ułatwia zmiany i ponowne użycie, wysokie utrudnia utrzymanie. | |
| stała | Nazwana lub literałowa wartość ustalona w trakcie kompilacji lub inicjalizacji, której nie wolno zmienić podczas wykonania programu. | |
| stan docelowydesired state | Opisany w konfiguracji pożądany kształt infrastruktury, do którego narzędzie automatycznie sprowadza system rzeczywisty (reconciliation). | |
| stan globalny | Zbiór lokalnych stanów wszystkich procesów i kanałów w danym punkcie, opisujący chwilowy obraz systemu rozproszonego. | |
| stan procesu | Aktualna faza cyklu życia procesu — np. nowy, gotowy, wykonywany, oczekujący lub zakończony — determinująca jego dostęp do procesora. | |
| statystyka pozycyjnaorder statistic | i-ty co do wielkości element zbioru; szczególne przypadki to minimum, maksimum i mediana. | |
| stemming | Heurystyczne obcinanie końcówek wyrazów do wspólnego rdzenia, bez gwarancji poprawności słownikowej wyniku. | |
| sterowanie współbieżnościąconcurrency control | Mechanizm koordynujący równoczesne transakcje tak, by ich przeploty pozostawały poprawne, zwykle szeregowalne, mimo dostępu do wspólnych danych. | |
| stertaplik sterty (heap file) | Organizacja pliku, w której rekordy są przechowywane bez narzuconego porządku, w kolejności wstawiania, a wyszukiwanie wymaga skanu pełnego. | |
| stopień relacjiarność | Liczba atrybutów w schemacie relacji; określa arność, czyli wymiar krotek tworzących relację. | |
| stopień Turingastopień nierozstrzygalności | Klasa równoważności zbiorów o tej samej trudności obliczeniowej względem redukowalności Turinga. | |
| stopień wierzchołka | Liczba krawędzi incydentnych z danym wierzchołkiem; w grafie skierowanym rozróżnia się stopień wejściowy i wyjściowy. | |
| stosLIFO → stos | Liniowa struktura o dyscyplinie LIFO: element ostatnio włożony jest pierwszym usuwanym; operacje push i pop działają na jednym końcu. | |
| stos protokołów | Uporządkowany zestaw współpracujących protokołów przypisanych do kolejnych warstw, realizujący pełną komunikację między systemami. | |
| stos wywołań | Struktura pamięci typu LIFO przechowująca ramki aktywacji aktywnych wywołań procedur w trakcie wykonania programu. | |
| strategiaStrategy | Wzorzec kapsułkujący rodzinę wymiennych algorytmów za wspólnym interfejsem, umożliwiając ich podmianę niezależnie od klienta. | |
| strategia epsilon-zachłanna | Metoda eksploracji wybierająca z prawdopodobieństwem epsilon akcję losową, a w pozostałych przypadkach akcję o najwyższej szacowanej wartości. | |
| strojenie hiperparametrów | Proces poszukiwania wartości hiperparametrów minimalizujących błąd walidacyjny, np. przez przeszukiwanie siatki lub losowe. | |
| strojenie instrukcyjneinstruction tuning | Dostrajanie modelu na zbiorze par instrukcja–odpowiedź, by lepiej wykonywał polecenia sformułowane w języku naturalnym. | |
| strona danychblok (page/block) | Najmniejsza jednostka odczytu i zapisu między dyskiem a pamięcią operacyjną, grupująca rekordy w blok o stałym rozmiarze. | |
| strona pamięci | Blok wirtualnej przestrzeni adresowej o stałym rozmiarze, będący jednostką transferu i mapowania między pamięcią logiczną a fizyczną. | |
| stronicowanie | Schemat zarządzania pamięcią dzielący przestrzeń adresową na ramki i strony stałego rozmiaru oraz mapujący strony logiczne na ramki fizyczne przez tablicę stron. | |
| stronicowanie na żądaniedemand paging | Strategia ładowania strony do pamięci dopiero w chwili pierwszego odwołania do niej, zamiast wczytywania całego procesu z góry. | |
| struktura danych liniowa | Struktura, w której elementy tworzą uporządkowany ciąg, gdzie każdy element ma co najwyżej jednego następnika i jednego poprzednika. | |
| strumień kluczakeystream | Pseudolosowa sekwencja generowana z klucza, łączona z tekstem jawnym (zwykle XOR) w szyfrach strumieniowych. | |
| suma kontrolna | Pole obliczane z zawartości jednostki danych, pozwalające odbiorcy wykryć przekłamania bitów powstałe podczas transmisji. | |
| superklucz | Zbiór atrybutów, którego wartości jednoznacznie identyfikują każdą krotkę relacji, niekoniecznie minimalny. | |
| superskalarność | Zdolność procesora do pobierania i wykonywania więcej niż jednej instrukcji na takt dzięki wielu równoległym jednostkom wykonawczym. | |
| SVMsupport vector machine, maszyna wektorów nośnych | Maszyna wektorów nośnych — klasyfikator wyznaczający hiperpłaszczyznę maksymalizującą margines między klasami, z możliwością odwzorowania jądrowego. | |
| sygnał tętnaheartbeat | Okresowy komunikat wysyłany przez węzeł dla potwierdzenia jego żywotności; jego brak sugeruje awarię. | |
| sygnały złotegolden signals | Cztery kluczowe wskaźniki monitorowania usługi: opóźnienie, ruch, błędy i nasycenie, zalecane jako minimalny zestaw sygnałów. | |
| synchronizacja nieblokującalock-free | Klasa technik koordynacji, w której zawieszenie jednego wątku nie blokuje postępu pozostałych, oparta na atomowych operacjach pamięci. | |
| synchronizacja zapisufsync → synchronizacja zapisu | Operacja wymuszająca opróżnienie zbuforowanych danych i metadanych pliku na trwały nośnik przed zwróceniem sterowania, gwarantująca trwałość. | |
| synchronizacja zegarów | Proces uzgadniania odczytów zegarów fizycznych wielu węzłów tak, by ich różnice mieściły się w zadanej granicy. | |
| system autonomicznyAS = Autonomous System | Zbiór sieci i routerów pod wspólną administracją, prowadzący jednolitą politykę routingu wobec reszty Internetu. | |
| system kolegówbuddy system | Algorytm alokacji dzielący pamięć na bloki o rozmiarach będących potęgami dwójki i łączący sąsiadujące wolne bloki (kolegów) przy zwalnianiu. | |
| system plików | Metoda organizacji danych na nośniku w postaci nazwanych plików i katalogów wraz ze strukturami metadanych zarządzającymi alokacją przestrzeni. | |
| system typów | Formalny system reguł przypisujących typy wyrażeniom programu w celu ograniczenia dopuszczalnych operacji i wykluczenia pewnych klas błędów. | |
| sytuacja wyścigurace condition | Błąd współbieżności, w którym wynik zależy od niedeterministycznej kolejności dostępów wielu wątków do współdzielonych danych. | |
| szablonowanie konfiguracji | Generowanie plików konfiguracyjnych z wzorca z miejscami na zmienne, podstawianymi w zależności od środowiska lub kontekstu. | |
| szacowanie kardynalności | Przewidywanie liczby krotek wynikowych operatora na podstawie statystyk, używane przez optymalizator do oceny kosztu planów. | |
| szamotaniethrashing | Stan, w którym proces spędza więcej czasu na obsłudze błędów strony niż na wykonaniu, przez nadmierne stronicowanie i zbyt mały zbiór ramek. | |
| szereg czasowy | Ciąg punktów pomiarowych uporządkowanych w czasie, identyfikowany nazwą metryki i zestawem etykiet, przechowywany w bazie szeregów czasowych. | |
| szeregowalnośćserializability | Kryterium poprawności planu współbieżnego: jego skutek jest równoważny pewnemu szeregowemu wykonaniu tych samych transakcji. | |
| szeregowanie procesów | Wybór przez system operacyjny, który gotowy proces lub wątek otrzyma procesor i na jak długo, według ustalonej polityki. | |
| szerokość pasmapasmo (bandwidth) | Zakres częstotliwości, jaki medium lub kanał przenosi z akceptowalnym tłumieniem; ogranicza maksymalną szybkość sygnalizacji. | |
| szkic Count-MinCount-Min sketch | Probabilistyczna struktura szacująca częstość elementów w strumieniu za pomocą tablicy liczników indeksowanej wieloma funkcjami skrótu; zawyża, nigdy nie zaniża. | |
| szyfr blokowy | Szyfr symetryczny przetwarzający dane w blokach o stałej długości za pomocą permutacji zależnej od klucza. | |
| szyfr strumieniowy | Szyfr symetryczny szyfrujący dane bit po bicie lub bajt po bajcie przez sumowanie z pseudolosowym strumieniem klucza. | |
| szyfr symetryczny | Algorytm szyfrujący, w którym ten sam tajny klucz służy do szyfrowania i deszyfrowania danych. | |
| szyfrowanie asymetryczne | Operacja przekształcania jawnej wiadomości w szyfrogram przy użyciu klucza publicznego odbiorcy, odwracalna tylko jego kluczem prywatnym. | |
| szyfrowanie uwierzytelnioneAEAD | Tryb łączący poufność z gwarancją integralności i autentyczności danych, zwracający szyfrogram wraz ze znacznikiem uwierzytelniającym. | |
| ścieżka | Ciąg wierzchołków połączonych krawędziami, w którym żaden wierzchołek nie powtarza się; łączy wierzchołek początkowy z końcowym. | |
| ścieżka dostępu | Sposób fizycznego pobrania krotek relacji, np. skanowanie pełne tabeli lub wykorzystanie indeksu do wyszukania wartości. | |
| ścisła serializowalnośćstrict serializability | Połączenie serializowalności i linearyzowalności: porządek szeregowy transakcji respektuje ich kolejność w czasie rzeczywistym. | |
| ślad rozproszony | Reprezentacja przebiegu pojedynczego żądania przez wiele usług, złożona z powiązanych przedziałów ukazujących ścieżkę i czasy wykonania. | |
| średnia precyzjaAP / mAP (mean average precision) | Pole pod krzywą precyzja-czułość uśredniające precyzję przy kolejnych poziomach czułości; standardowa miara w wyszukiwaniu i detekcji. | |
| środowisko uruchomieniowe kontenerówcontainer runtime | Oprogramowanie odpowiedzialne za uruchamianie i zarządzanie cyklem życia kontenerów na hoście, zgodnie ze specyfikacją wykonania. | |
| świeżość odczytustaleness | Stopień, w jakim odczytana wartość odzwierciedla najnowszy zapisany stan; ograniczana w modelach z opóźnieniem określonym czasowo lub liczbą wersji. | |
| T | ||
| tabela faktów | Centralna tabela modelu wymiarowego przechowująca mierzalne miary procesu biznesowego oraz klucze obce do wymiarów. | |
| tabela wymiaru | Tabela opisująca kontekst miar (kto, co, gdzie, kiedy) za pomocą atrybutów służących filtrowaniu i grupowaniu danych analitycznych. | |
| tablica | Struktura przechowująca elementy tego samego typu w ciągłym obszarze pamięci, z dostępem do dowolnego elementu w czasie stałym po indeksie. | |
| tablica asocjacyjnamapa → tablica asocjacyjna | Struktura odwzorowująca klucze na wartości, umożliwiająca wyszukiwanie wartości po kluczu. | |
| tablica dynamiczna | Tablica o zmiennej pojemności, automatycznie powiększana (zwykle przez podwajanie) przy braku miejsca, dająca zamortyzowany stały koszt dopisania na końcu. | |
| tablica routingu | Struktura danych w routerze odwzorowująca prefiksy docelowe na następne przeskoki i interfejsy wyjściowe. | |
| tablica stron | Struktura danych utrzymywana przez system operacyjny, odwzorowująca numery stron wirtualnych na numery ramek fizycznych oraz bity stanu i ochrony. | |
| tablica symboli | Struktura danych kompilatora przechowująca informacje o identyfikatorach programu (typ, zasięg, lokalizacja) i wspierająca ich wyszukiwanie. | |
| tablica z haszowaniem | Struktura danych przechowująca pary klucz-wartość, w której pozycję elementu wyznacza funkcja skrótu, dająca średnio stały czas dostępu. | |
| tajemnica w przódPFS | Własność protokołu, w której kompromitacja długoterminowego klucza prywatnego nie pozwala odszyfrować wcześniej przechwyconych sesji, bo klucze sesyjne są efemeryczne. | |
| tautologia | Formuła rachunku zdań prawdziwa przy każdym wartościowaniu zmiennych zdaniowych. | |
| telemetria | Zbiór danych pomiarowych emitowanych przez system (metryki, logi, ślady) i przesyłanych do systemu analizy w celu monitorowania zachowania. | |
| temperatura próbkowaniatemperature | Parametr skalujący rozkład prawdopodobieństwa kolejnego tokena, regulujący losowość i różnorodność generowanego tekstu. | |
| tempo uczenialearning rate | Hiperparametr skalujący wielkość kroku aktualizacji parametrów w metodach gradientowych; zbyt duże powoduje rozbieżność, zbyt małe spowalnia zbieżność. | |
| tempo wypalaniaburn rate | Stosunek bieżącego zużycia budżetu błędu do tempa, które wyczerpałoby go równomiernie w całym okresie; podstawa alertów wielookienkowych. | |
| test penetracyjnypentest | Autoryzowana, kontrolowana próba przełamania zabezpieczeń systemu w celu oceny jego odporności na ataki. | |
| teza Churcha-Turinga | Twierdzenie głoszące, że każda funkcja efektywnie obliczalna jest obliczalna przez maszynę Turinga. | |
| TF-IDF | Miara wagi terminu łącząca częstość jego występowania w dokumencie z odwrotną częstością w całym korpusie (term frequency-inverse document frequency). | |
| TLBtranslation lookaside buffer | Bufor translacji adresów (translation lookaside buffer) — sprzętowa pamięć podręczna przechowująca ostatnie odwzorowania stron na ramki, przyspieszająca translację adresów. | |
| tłumaczenie maszynoweMT | Automatyczne przekładanie tekstu lub mowy z jednego języka naturalnego na inny za pomocą metod obliczeniowych. | |
| tłumienieattenuation | Spadek mocy sygnału wraz z odległością przebytą w medium transmisyjnym, ograniczający maksymalny zasięg łącza fizycznego. | |
| token | Podstawowa jednostka przetwarzania tekstu przez model — fragment słowa, słowo lub znak, na które dzielony jest tekst wejściowy. | |
| token dostępu | Poświadczenie wydane przez serwer autoryzacji, które klient przedstawia, by uzyskać dostęp do chronionego zasobu w imieniu użytkownika. | |
| tokenizacja | Podział tekstu na tokeny stanowiące wejście modelu, często metodami podsłownymi jak kodowanie par bajtów. | |
| tokenizacja podsłownaBPE | Podział słów na częstsze podjednostki, łączący zalety reprezentacji znakowej i wyrazowej oraz ograniczający problem słów spoza słownika. | |
| tolerancja błędów | Zdolność systemu do dalszego poprawnego działania mimo awarii części jego komponentów. | |
| trafienie do cachetrafienie | Sytuacja, w której żądane dane znajdują się w pamięci podręcznej i mogą być pobrane bez sięgania do niższego poziomu hierarchii. | |
| transakcja | Logiczna jednostka pracy złożona z operacji na danych, wykonywana atomowo: w całości zatwierdzona albo w całości wycofana. | |
| transformer | Architektura sekwencyjna oparta wyłącznie na mechanizmie uwagi, bez rekurencji, umożliwiająca równoległe przetwarzanie tokenów. | |
| trasa domyślna | Wpis tablicy routingu o najszerszym prefiksie, stosowany gdy żaden bardziej szczegółowy wpis nie pasuje do adresu docelowego. | |
| trening wstępnypre-training | Etap uczenia modelu na dużym, ogólnym korpusie w trybie samonadzorowanym, poprzedzający dostrajanie do zadań szczegółowych. | |
| trójka Hoare'a | Asercja postaci {P}C{Q} stwierdzająca, że jeśli warunek wstępny P zachodzi przed wykonaniem programu C, to po nim zachodzi warunek końcowy Q. | |
| trójka RDFRDF triple | Elementarna jednostka modelu RDF w postaci podmiot-orzeczenie-przedmiot, wyrażająca pojedyncze stwierdzenie o zasobie. | |
| trwałośćdurability | Własność, w której skutki zatwierdzonej transakcji przetrwają kolejne awarie systemu i pozostają zapisane na stałe. | |
| tryb CBCCipher Block Chaining | Tryb pracy, w którym każdy blok jawny jest XOR-owany z poprzednim szyfrogramem przed zaszyfrowaniem, łańcuchując bloki. | |
| tryb CTRCounter Mode | Tryb pracy zamieniający szyfr blokowy w strumieniowy przez szyfrowanie kolejnych wartości licznika i XOR z tekstem jawnym. | |
| tryb ECBElectronic Codebook | Tryb pracy szyfrujący każdy blok niezależnie tym samym kluczem; identyczne bloki jawne dają identyczne szyfrogramy. | |
| tryb pracy szyfru | Schemat określający sposób wielokrotnego stosowania szyfru blokowego do wiadomości dłuższej niż jeden blok. | |
| trzecia postać normalna3NF | Postać normalna spełniona, gdy relacja jest w 2NF i żaden atrybut niekluczowy nie zależy przechodnio od klucza głównego. | |
| tunelowanie | Hermetyzacja pakietów jednego protokołu wewnątrz ładunku innego w celu przesłania ich przez sieć pośredniczącą, często z dodaniem szyfrowania. | |
| twierdzenie CAPCAP | Stwierdza, że system rozproszony nie może jednocześnie gwarantować spójności, dostępności i odporności na podział sieci — w razie podziału trzeba wybrać między spójnością a dostępnością. | |
| twierdzenie Cooka-Levina | Wynik stwierdzający, że problem spełnialności formuł boolowskich (SAT) jest NP-zupełny, ustanawiający pierwszy problem NP-zupełny. | |
| twierdzenie FLPFLP — Fischer-Lynch-Paterson | Wynik dowodzący, że w asynchronicznym systemie rozproszonym żaden deterministyczny protokół nie gwarantuje konsensusu przy choćby jednej awarii zatrzymania. | |
| twierdzenie o hierarchii czasowejtime hierarchy theorem | Wynik mówiący, że przy większym ograniczeniu czasu maszyny rozstrzygają ściśle więcej problemów; gwarantuje istnienie problemów trudniejszych czasowo. | |
| twierdzenie o kodowaniu kanałutwierdzenie Shannona | Wynik mówiący, że transmisja z dowolnie małym prawdopodobieństwem błędu jest możliwa wtedy i tylko wtedy, gdy szybkość nie przekracza przepustowości kanału. | |
| twierdzenie o kodowaniu źródła | Wynik mówiący, że dolnym granicznym oczekiwanym kosztem bezstratnego kodowania źródła jest jego entropia. | |
| twierdzenie o rekurencji uniwersalnejmaster theorem | Schemat dający asymptotyczne rozwiązanie rekurencji postaci T(n)=aT(n/b)+f(n) typowej dla algorytmów dziel i zwyciężaj. Tzw. master theorem. | |
| twierdzenie o rekursji | Twierdzenie zapewniające, że maszyna Turinga może uzyskać własny opis i użyć go w obliczeniach. | |
| twierdzenie o zupełności | Wynik stwierdzający, że każda formuła prawdziwa we wszystkich modelach teorii jest w niej dowodliwa. | |
| twierdzenie Rice'a | Twierdzenie głoszące, że każda nietrywialna własność semantyczna języków rozpoznawanych przez maszyny Turinga jest nierozstrzygalna. | |
| typ | Zbiór wartości wraz z dopuszczalnymi operacjami, przypisywany wyrażeniom jako klasyfikacja syntaktyczna ich znaczenia. | |
| typ algebraicznyADT | Typ złożony konstruowany z innych typów za pomocą sumy (wariantów) i produktu (krotek), zwykle z dopasowaniem wzorca. | |
| typ egzystencjalny | Typ kwantyfikowany egzystencjalnie, ukrywający konkretną reprezentację wewnętrzną i służący jako podstawa abstrakcji danych. | |
| typ funkcyjny | Typ opisujący odwzorowanie z typu dziedziny w typ przeciwdziedziny, przypisywany funkcjom i wyrażeniom funkcyjnym. | |
| typ iloczynu | Typ złożony reprezentujący jednoczesne zestawienie wartości kilku typów składowych, jak krotka lub rekord. | |
| typ sumytyp wariantowy | Typ złożony reprezentujący wartość będącą jednym z kilku rozłącznych wariantów, z których każdy może nieść własne dane. | |
| typ uniwersalny | Typ kwantyfikowany uniwersalnie po zmiennej typowej, opisujący wartości działające jednolicie dla każdego podstawienia tej zmiennej. | |
| typ zależny | Typ, którego definicja zależy od wartości, co pozwala wyrażać precyzyjne specyfikacje i dowody w systemie typów. | |
| typowanie dynamiczne | Własność języka, w której typy wartości są sprawdzane w trakcie wykonania, a nie statycznie podczas kompilacji. | |
| typowanie statyczne | Własność języka, w której typy wyrażeń są ustalane i sprawdzane w czasie kompilacji, przed wykonaniem programu. | |
| U | ||
| uczenie kontekstowein-context learning | Zdolność modelu do wykonania zadania na podstawie kilku przykładów podanych w podpowiedzi, bez aktualizacji wag. | |
| uczenie nadzorowane | Paradygmat uczenia, w którym model dopasowuje się do danych z parami wejście–etykieta, ucząc się odwzorowania z przykładów oznaczonych docelową wartością. | |
| uczenie nienadzorowane | Paradygmat, w którym model odkrywa strukturę w danych bez etykiet docelowych, np. grupując przykłady lub estymując rozkład. | |
| uczenie poza polityką | Tryb uczenia, w którym agent ocenia lub ulepsza politykę docelową na podstawie danych zebranych przez inną politykę zachowania. | |
| uczenie półnadzorowane | Uczenie wykorzystujące jednocześnie niewielki zbiór danych oznaczonych i duży zbiór nieoznaczonych do poprawy modelu. | |
| uczenie rozmaitości | Nieliniowa redukcja wymiarowości odtwarzająca niskowymiarową strukturę geometryczną danych z zachowaniem lokalnych odległości. | |
| uczenie różnic czasowychTD | Klasa metod aktualizujących oszacowania wartości na podstawie różnicy między kolejnymi predykcjami, bez czekania na końcowy zwrot epizodu. | |
| uczenie ze wzmocnieniemRL | Paradygmat, w którym agent uczy się polityki działania przez interakcję ze środowiskiem, maksymalizując skumulowaną nagrodę. | |
| udostępnianie zasobówang. provisioning | Automatyczne tworzenie i konfigurowanie zasobów obliczeniowych, sieciowych i magazynowych przygotowujące je do użycia przez aplikację. | |
| ujednoznacznianie sensu słówWSD | Określanie właściwego znaczenia wieloznacznego słowa w danym kontekście spośród jego możliwych sensów. | |
| ukrywanie informacjiinformation hiding | Projektowanie modułu tak, by decyzje projektowe podatne na zmianę były niewidoczne dla pozostałych modułów. | |
| unifikacja | Wyznaczanie podstawienia zmiennych czyniącego dwa wyrażenia (termy lub typy) syntaktycznie identycznymi, kluczowe dla inferencji typów. | |
| uniwersalna maszyna Turinga | Maszyna Turinga symulująca działanie dowolnej innej maszyny zakodowanej na jej wejściu wraz z danymi. | |
| URIUniform Resource Identifier | Ujednolicony ciąg znaków jednoznacznie identyfikujący zasób abstrakcyjny lub fizyczny w sieci, niezależnie od metody dostępu. | |
| urząd certyfikacjiCA | Zaufana strona trzecia, która wydaje i podpisuje certyfikaty klucza publicznego, gwarantując powiązanie klucza z tożsamością podmiotu. | |
| urząd rejestracjiRA | Podmiot PKI weryfikujący tożsamość wnioskodawców i zatwierdzający żądania certyfikatów przed ich wystawieniem przez urząd certyfikacji. | |
| usługa bezpołączeniowa | Tryb transportu przesyłający niezależne jednostki danych bez ustanawiania połączenia i bez gwarancji dostarczenia czy kolejności. | |
| usługa połączeniowa | Tryb transportu wymagający ustanowienia połączenia przed transmisją, zapewniający uporządkowany, niezawodny strumień danych. | |
| usługa sieciowaweb service | Funkcja udostępniana w sieci przez standaryzowane interfejsy i protokoły, wywoływana przez inne aplikacje niezależnie od platformy. | |
| usterkafault | Domniemana lub stwierdzona przyczyna błędu, np. wadliwy bit, błąd kodu czy uszkodzenie sprzętu; może być utajona lub aktywna. | |
| uwaga wielogłowicowamulti-head attention | Mechanizm wykonujący wiele równoległych operacji uwagi w różnych podprzestrzeniach reprezentacji i łączący ich wyniki. | |
| uwierzytelnianie wieloskładnikoweMFA | Weryfikacja tożsamości wymagająca co najmniej dwóch niezależnych składników z różnych kategorii: wiedzy, posiadania i cechy biometrycznej. | |
| uzgadnianie klucza | Protokół, w którym dwie strony wspólnie ustalają tajny klucz sesyjny tak, że żadna pojedyncza strona nie narzuca go w pełni, a podsłuchujący go nie pozna. | |
| uzgadnianie trójfazowe | Procedura ustanawiania połączenia przez wymianę trzech segmentów synchronizujących numery sekwencyjne obu stron. | |
| użycie po zwolnieniuUAF | Odwołanie do obszaru pamięci po jego zwolnieniu; ponowna alokacja tej pamięci przez atakującego pozwala na manipulację danymi i przejęcie sterowania. | |
| V | ||
| vendor lock-inuzależnienie od dostawcy | Uzależnienie odbiorcy od jednego dostawcy chmury, gdy migracja do innego wiąże się z wysokimi kosztami i barierami technicznymi. | |
| VLANVirtual LAN, wirtualna sieć lokalna | Logiczna sieć lokalna wydzielona programowo w obrębie fizycznej infrastruktury przełączników, izolująca ruch i domeny rozgłoszeniowe niezależnie od fizycznego okablowania. | |
| VPNVirtual Private Network | Wirtualna sieć prywatna (Virtual Private Network) tworząca szyfrowany tunel przez sieć publiczną dla bezpiecznej transmisji danych. | |
| W | ||
| walidacja krzyżowa | Technika oceny modelu polegająca na wielokrotnym podziale danych na części uczące i walidacyjne i uśrednianiu wyników. | |
| walidacja ścieżki certyfikacji | Sprawdzenie poprawności łańcucha certyfikatów: zgodności podpisów, ważności, statusu unieważnienia i ograniczeń aż do kotwicy zaufania. | |
| wariancja | Wrażliwość predykcji modelu na zmiany w zbiorze treningowym; składowa błędu wynikająca z fluktuacji estymatora między próbkami. | |
| warstwa gęstawarstwa w pełni połączona; fully connected | Warstwa, w której każdy neuron jest połączony z wszystkimi wyjściami warstwy poprzedniej; realizuje przekształcenie afiniczne z aktywacją. | |
| warstwa obrazu | Niezmienny zbiór zmian systemu plików nakładany na poprzednie warstwy; obrazy kontenerów składają się ze stosu takich warstw współdzielonych między obrazami. | |
| warstwa protokołów | Poziom abstrakcji w architekturze sieci grupujący funkcje o pokrewnym zadaniu, oferujący zdefiniowany zestaw usług warstwie sąsiedniej. | |
| warstwa sieci | Warstwa modelu OSI/TCP-IP odpowiedzialna za logiczne adresowanie hostów i dostarczanie pakietów między sieciami przez routing. | |
| warstwa splotowa | Warstwa stosująca operację splotu z uczonymi filtrami przesuwanymi po wejściu, wykrywająca lokalne wzorce niezależnie od położenia. | |
| warstwa transportowa | Warstwa modelu odniesienia zapewniająca komunikację koniec-koniec między procesami na hostach, niezależną od fizycznej topologii sieci. | |
| warstwa ukryta | Warstwa neuronów między wejściem a wyjściem sieci, której aktywacje nie są bezpośrednio obserwowane i stanowią pośrednią reprezentację danych. | |
| warstwa VFSVFS → wirtualny system plików | Abstrakcyjna warstwa jądra udostępniająca jednolity interfejs operacji na plikach niezależny od konkretnego systemu plików pod spodem. | |
| wartość NULLwartość pusta | Specjalny znacznik reprezentujący brak lub nieznaną wartość atrybutu w krotce; nie jest równy żadnej wartości ani innemu NULL. | |
| wartowniksentinel → wartownik | Fikcyjny węzeł graniczny upraszczający operacje na strukturze powiązanej przez wyeliminowanie przypadków brzegowych, np. pustej listy. | |
| warunek wyścigu | Błąd współbieżności, gdy wynik działania zależy od nieprzewidywalnej kolejności dostępu wielu wątków do współdzielonych danych. | |
| wątek | Najmniejsza jednostka wykonania szeregowana przez system; posiada własny licznik rozkazów i stos, lecz dzieli przestrzeń adresową z innymi wątkami procesu. | |
| wątek jądra | Wątek znany i szeregowany bezpośrednio przez jądro systemu, w odróżnieniu od wątku obsługiwanego wyłącznie w przestrzeni użytkownika. | |
| wczesne zatrzymanieearly stopping | Technika regularyzacji przerywająca trening, gdy błąd na zbiorze walidacyjnym przestaje maleć, by zapobiec przeuczeniu. | |
| wdrożenie kanarkoweang. canary release | Strategia wydania kierująca nową wersję najpierw do małego podzbioru ruchu lub użytkowników w celu oceny ryzyka przed pełnym udostępnieniem. | |
| wdrożenie niebiesko-zieloneang. blue-green deployment | Strategia utrzymywania dwóch równoważnych środowisk produkcyjnych i przełączania ruchu między nimi w celu bezprzerwowego wydania i szybkiego wycofania. | |
| wejście-wyjście bezpośredniedirect I/O → wejście-wyjście bezpośrednie | Tryb operacji dyskowych pomijający bufor podręczny strony, przenoszący dane bezpośrednio między przestrzenią użytkownika a nośnikiem. | |
| wektor cech | Uporządkowana lista wartości cech reprezentująca pojedynczą obserwację jako punkt w przestrzeni cech. | |
| wektor inicjującyIV | Losowa lub niepowtarzalna wartość początkowa zapewniająca różne szyfrogramy dla tej samej wiadomości w danym trybie pracy. | |
| weryfikacja podpisu | Sprawdzenie kluczem publicznym, czy dołączony znacznik kryptograficzny odpowiada danym i powstał przy użyciu odpowiedniego klucza prywatnego. | |
| węzeł | Podstawowy element struktury powiazanej, przechowujacy dane oraz wskaznik (lub wskazniki) do innych elementow tej struktury. | |
| wielodostępnośćmulti-tenancy | Architektura, w której jedna instancja oprogramowania obsługuje wielu odbiorców (najemców) przy logicznej izolacji ich danych i konfiguracji. | |
| wielowątkowość sprzętowahardware multithreading | Zdolność rdzenia do utrzymywania stanu wielu wątków i przeplatania ich wykonania, by ukryć opóźnienia i lepiej wykorzystać jednostki. | |
| wielowersyjnośćMVCC, multiversion concurrency control | Metoda sterowania współbieżnością przechowująca wiele wersji danych, tak by odczyty operowały na spójnej migawce bez blokowania zapisów. | |
| wierszowa organizacjaprzechowywanie wierszowe (row store) | Sposób fizycznego składowania, w którym wszystkie pola jednego rekordu zapisuje się razem, sprzyjając operacjom na pojedynczych wierszach. | |
| wierzchołekwęzeł | Podstawowy element grafu reprezentujący obiekt; krawędzie łączą pary wierzchołków. | |
| wirujący zamekspinlock → wirujący zamek | Blokada, na której zadanie czeka przez aktywne odpytywanie w pętli, stosowana gdy oczekiwanie jest krótkie. | |
| wiszący wskaźnikdangling pointer | Wskaźnik odwołujący się do obszaru pamięci, który został już zwolniony lub przestał istnieć; jego użycie prowadzi do zachowania niezdefiniowanego. | |
| własność | Reguła wiążąca każdy zasób z dokładnie jednym właścicielem odpowiedzialnym za jego zwolnienie, gwarantująca brak podwójnego zwolnienia i wycieków. | |
| własność kopca | Niezmiennik porządkujący: klucz każdego węzła jest nie mniejszy (kopiec max) lub nie większy (kopiec min) od kluczy jego dzieci. | |
| wnioskowanie typówinferencja typów | Automatyczne wyprowadzanie typów wyrażeń bez jawnych adnotacji, na podstawie ich użycia i ograniczeń wynikających z reguł typowania. | |
| wolny start | Faza kontroli przeciążenia, w której okno rośnie wykładniczo od małej wartości aż do osiągnięcia progu lub wykrycia straty. | |
| wołanie przez nazwęcall-by-name | Sposób przekazywania argumentów, w którym argument przekazywany jest niewyliczony i obliczany dopiero przy każdym użyciu w ciele funkcji. | |
| wołanie przez potrzebęcall-by-need | Sposób przekazywania argumentów łączący wołanie przez nazwę z zapamiętywaniem: argument liczony co najwyżej raz, przy pierwszym użyciu. | |
| wołanie przez wartośćcall-by-value | Sposób przekazywania argumentów, w którym najpierw oblicza się argument, a jego wartość przekazuje do funkcji. | |
| worek słówbag of words | Reprezentacja tekstu jako zbioru częstości występowania słów z pominięciem ich kolejności i struktury składniowej. | |
| wskaźnik | Wartość przechowująca adres innego obiektu w pamięci, używana do łączenia węzłów struktur powiązanych. | |
| współbieżność | Własność systemu polegająca na tym, że wiele obliczeń postępuje w nakładających się okresach czasu, z możliwą interakcją między nimi. | |
| współbieżność zdarzeń | Własność pary zdarzeń, których nie łączy żadna relacja przyczynowa w żadnym kierunku, więc ich względna kolejność jest nieokreślona. | |
| współczynnik dwumianowy | Liczba sposobów wyboru k-elementowego podzbioru ze zbioru n-elementowego, oznaczana C(n,k); podstawowa wielkość kombinatoryki przeliczeniowej. | |
| współczynnik dyskontowania | Parametr z przedziału [0,1] ważący przyszłe nagrody względem bieżących, kontrolujący horyzont planowania agenta. | |
| współczynnik Giniegoindeks Giniego | Miara nieczystości węzła w drzewie decyzyjnym; prawdopodobieństwo błędnej klasyfikacji losowego elementu przy losowym przypisaniu klasy. | |
| współczynnik selektywnościselektywność | Ułamek krotek relacji spełniających warunek, używany do oszacowania rozmiaru wyniku operacji selekcji lub złączenia. | |
| współczynnik trafieńhit rate | Stosunek liczby odwołań obsłużonych przez dany poziom pamięci do całkowitej liczby odwołań; miara skuteczności pamięci podręcznej. | |
| wstrzykiwanie zależnościDI → wstrzykiwanie zależności | Technika dostarczania komponentowi jego zależności z zewnątrz zamiast tworzenia ich wewnątrz, co odwraca kontrolę i ułatwia testowanie. | |
| wstrzyknięcie polecenia | Wykonanie dowolnych poleceń systemu operacyjnego przez aplikację, która przekazuje niewalidowane dane wejściowe do interpretera powłoki. | |
| wstrzyknięcie SQLSQLi | Atak polegający na wprowadzeniu złośliwego fragmentu zapytania do bazy danych przez niewalidowane dane wejściowe, zmieniający logikę zapytania. | |
| wybór lideraleader election | Procedura wyłaniania spośród węzłów jednego koordynatora, tak by wszystkie poprawne procesy zgodziły się co do jego tożsamości. | |
| wycofanierollback, abort | Operacja przerywająca transakcję i cofająca wszystkie jej zmiany, przywracająca stan bazy sprzed jej rozpoczęcia. | |
| wycofanie zmianyang. rollback | Kontrolowane przywrócenie systemu do poprzedniej znanej dobrej wersji po wykryciu wadliwego wdrożenia. | |
| wyjątek | Zdarzenie sygnalizujące błąd lub sytuację wyjątkową, przerywające normalny przepływ i przekazujące sterowanie do obsługującego go kodu. | |
| wykonanie poza kolejnościąout-of-order execution | Realizacja instrukcji w kolejności wyznaczonej przez gotowość ich argumentów, a nie przez kolejność programową, w celu lepszego wykorzystania jednostek. | |
| wykonanie spekulatywne | Wykonywanie instrukcji przed potwierdzeniem, że są potrzebne, na podstawie przewidywań; wyniki zatwierdza się lub odrzuca po rozstrzygnięciu warunku. | |
| wykrywanie anomalii | Identyfikacja obserwacji istotnie odbiegających od wzorca większości danych, bez wcześniejszego oznaczenia anomalii. | |
| wyłącznik bezpieczeństwacircuit breaker | Wzorzec, który po wykryciu serii błędów zależnej usługi czasowo przerywa do niej wywołania, zapobiegając kaskadowej awarii i pozwalając na regenerację. | |
| wymianaswapping | Przenoszenie całych procesów lub stron między pamięcią operacyjną a obszarem wymiany na dysku w celu zwolnienia pamięci fizycznej. | |
| wymiana klucza Diffiego-HellmanaDH | Metoda uzgodnienia wspólnego sekretu przez niezabezpieczony kanał oparta na trudności problemu logarytmu dyskretnego, bez wcześniejszego współdzielenia tajemnicy. | |
| wymiar VCwymiar Vapnika-Czerwonenkisa | Miara pojemności klasy hipotez równa największej liczbie punktów, którą klasa potrafi rozbić we wszystkich możliwych etykietowaniach. | |
| wymiar wolnozmiennySCD | Tabela wymiaru, której atrybuty zmieniają się rzadko w czasie i wymaga zastosowania technik śledzenia historii zmian (SCD). | |
| wyrażenie | Konstrukcja składniowa, która po obliczeniu daje wartość, złożona z operandów i operatorów lub wywołań. | |
| wyroczniamaszyna z wyrocznią | Hipotetyczne urządzenie rozstrzygające pewien problem w jednym kroku, dołączone do maszyny w celu badania względnej obliczalności. | |
| wyrównaniealignment | Dostosowanie zachowań modelu do intencji, wartości i preferencji ludzi, by działał pomocnie i bezpiecznie. | |
| wysoka dostępnośćHA / high availability | Właściwość systemu zaprojektowanego tak, by utrzymywać ciągłość działania na uzgodnionym poziomie przez wysoki odsetek czasu, minimalizując przestoje. | |
| wysokość drzewa | Długość najdłuższej ścieżki od korzenia do liścia, mierzona liczbą krawędzi; determinuje koszt operacji. | |
| wyszukiwanie | Lokalizacja elementu o zadanym kluczu w strukturze danych lub stwierdzenie jego nieobecności. | |
| wyszukiwanie binarne | Metoda wyszukiwania w uporządkowanym ciągu, połowiąca przedział poszukiwań przy każdym porównaniu; działa w czasie logarytmicznym. | |
| wywłaszczanie | Odebranie procesorowi wykonywanemu procesowi przez planistę przed zakończeniem jego działania, by przydzielić procesor innemu zadaniu. | |
| wyzwalacz potokuang. trigger | Zdarzenie lub warunek (np. zatwierdzenie kodu, harmonogram) inicjujące automatyczne uruchomienie przebiegu potoku. | |
| wzajemne wykluczaniemutual exclusion | Mechanizm koordynacji gwarantujący, że w danej chwili najwyżej jeden proces przebywa w sekcji krytycznej i korzysta ze współdzielonego zasobu. | |
| wzorzec behawioralny | Kategoria wzorców dotyczących algorytmów i podziału odpowiedzialności oraz wzorców komunikacji między obiektami. | |
| wzorzec konstrukcyjny | Kategoria wzorców abstrahujących proces tworzenia obiektów, oddzielająca sposób budowy instancji od jej reprezentacji i użycia. | |
| wzorzec projektowy | Sprawdzone, wielokrotnie stosowalne rozwiązanie powtarzającego się problemu projektowego w danym kontekście, opisane jako schemat ról i współpracy obiektów. | |
| wzorzec strukturalny | Kategoria wzorców opisujących sposób komponowania klas i obiektów w większe struktury przy zachowaniu elastyczności i wydajności. | |
| X | ||
| XSScross-site scripting | Cross-site scripting; wstrzyknięcie skryptu do strony oglądanej przez innych użytkowników, wykonywanego w kontekście ich przeglądarki i zaufania do witryny. | |
| Z | ||
| zachowanie typuredukcja podmiotu | Własność relacji ewaluacji: jeśli wyrażenie ma dany typ i wykonuje krok obliczenia, wynik zachowuje ten sam typ. | |
| zachowanie zależności | Własność dekompozycji schematu, przy której zbiór zależności funkcyjnych można odtworzyć z zależności obowiązujących w poszczególnych rzutach. | |
| zagłodzenie | Sytuacja, w której proces gotowy do działania jest nieskończenie odraczany w dostępie do zasobu lub procesora przez politykę szeregowania. | |
| zakleszczenie | Sytuacja, w której zbiór procesów jest trwale zablokowany, bo każdy czeka na zasób utrzymywany przez inny proces z tego zbioru. | |
| zakres dynamiczny | Reguła wiązania nazw, w której widoczność identyfikatora zależy od ciągu wywołań w czasie wykonania, a nie od struktury tekstu. | |
| zakres leksykalnyzasięg statyczny | Reguła wiązania nazw, w której widoczność identyfikatora wyznacza struktura tekstu programu, a nie przebieg wykonania. | |
| zależność funkcyjnaFD | Ograniczenie między dwoma zbiorami atrybutów relacji: wartość zbioru wyznaczającego jednoznacznie określa wartość zbioru zależnego. | |
| zależność wielowartościowaMVD | Ograniczenie zachodzące, gdy obecność pewnych krotek wymusza obecność innych niezależnie od trzeciego atrybutu; podstawa czwartej postaci normalnej. | |
| zależność złączeniowaJD | Ograniczenie, w którym relacja jest bezstratnie odtwarzalna ze złączenia swoich rzutów; stanowi podstawę piątej postaci normalnej. | |
| zanikający gradientvanishing gradient | Problem, w którym gradienty maleją wykładniczo w głębokich warstwach, uniemożliwiając skuteczną aktualizację wczesnych parametrów sieci. | |
| zapora sieciowafirewall | Mechanizm kontrolujący ruch między segmentami sieci na podstawie reguł, przepuszczający lub blokujący pakiety zgodnie z polityką bezpieczeństwa. | |
| zarządzanie konfiguracjąconfiguration management | Systematyczne ustanawianie i utrzymywanie spójnego stanu oprogramowania i ustawień na już istniejących zasobach przez cały ich cykl życia. | |
| zarządzanie sekretamisecrets management | Bezpieczne przechowywanie, dystrybucja i rotacja danych poufnych (hasła, klucze, tokeny) używanych przez infrastrukturę i aplikacje, z dala od jawnego kodu. | |
| zasada jednej odpowiedzialnościSRP | Klasa lub moduł powinien mieć tylko jeden powód do zmiany, czyli jedną odpowiedzialność wobec aktora. | |
| zasada odwrócenia zależnościDIP | Moduły wysokopoziomowe nie powinny zależeć od niskopoziomowych; obie warstwy zależą od abstrakcji, a nie od konkretów. | |
| zasada podstawialnościLSP | Kryterium, w myśl którego obiekt typu podrzędnego musi zachowywać kontrakt typu nadrzędnego, by relacja podtypowania była poprawna. | |
| zasada podstawienia LiskovLSP | Obiekty typu bazowego można zastąpić obiektami podtypu bez naruszenia poprawności programu. | |
| zasób sieciowy | Dowolny obiekt lub usługa identyfikowana w sieci przez adres, na której wykonuje się operacje pobrania lub modyfikacji. | |
| zatrucie pamięci podręcznejcache poisoning | Wprowadzenie sfałszowanych danych do pamięci podręcznej (np. DNS lub HTTP) tak, by były serwowane innym użytkownikom jako autentyczne. | |
| zatwierdzanie dwufazowe2PC | Protokół koordynacji transakcji rozproszonej w dwóch rundach (głosowanie i decyzja), zapewniający, że wszyscy uczestnicy atomowo zatwierdzą albo wycofają operację. | |
| zatwierdzanie trójfazowe3PC — three-phase commit | Nieblokujący protokół atomowego zatwierdzania dodający fazę przygotowania do zatwierdzenia, by uniknąć zawieszenia przy awarii koordynatora. | |
| zatwierdzeniecommit | Operacja kończąca transakcję pomyślnie i utrwalająca jej skutki w bazie, czyniąc je trwałymi i widocznymi dla innych transakcji. | |
| zaufana strona trzeciaTTP | Podmiot, któremu strony protokołu ufają w pełnieniu funkcji bezpieczeństwa, np. poświadczania tożsamości lub dystrybucji kluczy. | |
| zbiór potęgowy | Zbiór wszystkich podzbiorów danego zbioru, w tym zbioru pustego i całego zbioru. | |
| zbiór przeliczalny | Zbiór równoliczny z pewnym podzbiorem liczb naturalnych, tj. skończony lub równoliczny ze zbiorem liczb naturalnych. | |
| zbiór roboczyworking set | Zbiór stron aktywnie używanych przez proces w ostatnim oknie czasowym, stanowiący miarę jego bieżącego zapotrzebowania na pamięć. | |
| zbiór testowy | Niezależny podzbiór danych, niewidziany podczas uczenia, służący do oceny zdolności uogólniania modelu. | |
| zbiór typowy | Zbiór ciągów źródła, których empiryczna entropia jest bliska entropii źródła; skupia niemal całe prawdopodobieństwo i ma rozmiar rzędu dwóch do entropii. | |
| zbiór uczący | Podzbiór danych użyty do dopasowania parametrów modelu w trakcie uczenia. | |
| zbiór walidacyjny | Podzbiór danych używany do strojenia hiperparametrów i wyboru modelu, oddzielony od zbioru uczącego i testowego. | |
| zdalne wywołanie proceduryRPC | Mechanizm pozwalający wywołać procedurę wykonywaną na innym komputerze tak, jakby była lokalna, ukrywając przesył parametrów i wyniku przez sieć. | |
| zdanie logiczne | Wyrażenie języka, któremu można jednoznacznie przypisać wartość logiczną prawdy lub fałszu. | |
| zdolnośćang. capability | Niepodrabialny żeton wiązany z podmiotem, wskazujący obiekt i nadane na nim prawa; wiersz macierzy dostępu. | |
| zegar hybrydowy logicznyHLC | Zegar łączący czas fizyczny ze składnikiem logicznym, dający znaczniki bliskie czasowi rzeczywistemu i jednocześnie zgodne z porządkiem przyczynowym. | |
| zegar Lamporta | Skalarny zegar logiczny inkrementowany przy każdym zdarzeniu i aktualizowany do max przy odbiorze komunikatu; gwarantuje, że relacja przyczynowa implikuje rosnące znaczniki. | |
| zegar logiczny | Mechanizm przypisujący zdarzeniom w systemie rozproszonym wartości liczbowe odzwierciedlające ich przyczynowe następstwo, bez odwołania do czasu fizycznego. | |
| zegar wektorowyvector clock | Wektor liczników (po jednym na proces) pozwalający dokładnie wykryć relację przyczynowości i współbieżności między zdarzeniami w systemie rozproszonym. | |
| ziarno | Poziom szczegółowości pojedynczego wiersza tabeli faktów, określający, co dokładnie reprezentuje jeden rekord miary. | |
| zliczanie referencji | Technika zarządzania pamięcią, w której każdy obiekt przechowuje licznik odwołań; obiekt jest zwalniany, gdy licznik osiąga zero. | |
| złączenie haszowane | Algorytm złączenia budujący tablicę haszującą z jednej relacji po atrybucie złączenia i sondujący ją krotkami drugiej relacji. | |
| złączenie naturalne | Operacja łącząca dwie relacje przez zrównanie wartości atrybutów o tych samych nazwach, eliminując zduplikowane kolumny złączeniowe. | |
| złączenie sortowanie-scalanie | Algorytm złączenia sortujący obie relacje po atrybucie złączenia, a następnie scalający posortowane strumienie w jednym przebiegu. | |
| złączenie thetaθ-złączenie | Operacja łącząca krotki dwóch relacji spełniające warunek porównania zbudowany z operatora theta na ich atrybutach. | |
| złączenie zagnieżdżonych pętli | Algorytm złączenia porównujący każdą krotkę jednej relacji z każdą krotką drugiej za pomocą dwóch zagnieżdżonych pętli. | |
| złośliwe oprogramowaniemalware | Oprogramowanie zaprojektowane do wykonywania nieautoryzowanych, szkodliwych działań w systemie ofiary. | |
| złożoność cyklomatyczna | Miara liczby liniowo niezależnych ścieżek przepływu sterowania w programie, używana do oceny złożoności i testowalności kodu. | |
| złożoność czasowa | Miara zasobu obliczeniowego określająca liczbę kroków elementarnych wykonywanych przez maszynę dla danych wejściowych, wyrażana jako funkcja rozmiaru wejścia. | |
| złożoność Kołmogorowazłożoność algorytmiczna | Algorytmiczna miara informacji obiektu równa długości najkrótszego programu generującego ten obiekt na uniwersalnej maszynie obliczeniowej. | |
| złożoność obliczeniowa | Miara ilości zasobów (czasu lub pamięci) potrzebnych do wykonania algorytmu jako funkcja rozmiaru danych wejściowych. | |
| złożoność pamięciowa | Miara zasobu określająca maksymalną liczbę komórek pamięci roboczej używanych przez maszynę dla danych wejściowych, jako funkcja rozmiaru wejścia. | |
| zmęczenie alertamialert fatigue | Spadek wrażliwości operatorów na powiadomienia wskutek nadmiaru fałszywych lub niedziałających alertów, prowadzący do ignorowania zgłoszeń. | |
| zmiana nazw rejestrówregister renaming | Odwzorowanie rejestrów architektonicznych na większą pulę rejestrów fizycznych w celu usunięcia fałszywych zależności danych ograniczających równoległość. | |
| zmienna | Nazwany odnośnik wiążący identyfikator z lokalizacją w pamięci lub wartością, której zawartość można odczytywać i zwykle modyfikować w trakcie działania programu. | |
| zmienna warunkowa | Obiekt synchronizacji pozwalający zadaniu zawiesić się do spełnienia warunku i być wznowionym przez sygnał od innego zadania. | |
| znaczniktag | Część adresu przechowywana wraz z linią cache, służąca do identyfikacji, który blok pamięci aktualnie w niej rezyduje. | |
| znacznik czasu | Poświadczona wartość czasu dołączana do komunikatu, by zapewnić jego świeżość i zapobiec atakom powtórzeniowym w protokole. | |
| zniszczenie stosustack smashing | Nadpisanie ramki stosu, w szczególności adresu powrotu, w wyniku przepełnienia bufora, dające atakującemu kontrolę nad wykonaniem. | |
| zwrot | Skumulowana, zwykle zdyskontowana suma nagród otrzymanych przez agenta od danego kroku do końca epizodu lub w nieskończoność. | |
| # | ||
| ładunek użytecznypayload | Część jednostki danych niosąca właściwą informację użytkownika, w odróżnieniu od dołączanych pól sterujących nagłówka i stopki. | |
| łańcuch certyfikatówścieżka certyfikacji | Uporządkowana sekwencja certyfikatów od certyfikatu podmiotu do zaufanego korzenia, w której każdy poprzedni jest podpisany przez następny. | |
| łańcuch myślichain-of-thought | Technika podpowiadania skłaniająca model do wypisania pośrednich kroków rozumowania przed udzieleniem ostatecznej odpowiedzi. | |
| łańcuch znakówstring → łańcuch znaków | Skończony, uporządkowany ciąg znaków z ustalonego alfabetu, traktowany jako liniowa sekwencja. | |
| łańcuchowaniechaining | Metoda rozwiązywania kolizji polegająca na przechowywaniu wszystkich elementów o tej samej wartości skrótu na liście powiązanej z daną pozycją tablicy. | |